Tuesday, June 6, 2017

نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار شود


محمد توسلی در گفت‌وگو با «آرمان»:
نگاه شهروندمدار جایگزین نگاه قدرتمدار شود
خصوصیات شهردارپیشنهادی و جمع همکارانش همزمان بررسی شود
شورای شهر در برنامه کوتاه مدت، مشکلات شهر را ساماندهی کند
مدیریت شهری نیاز به تحولات گسترده ای دارد

یکی از انتخابات‌هایی که معمولا در گذشته از اهمیت بالایی در جامعه برخوردار نبوده، انتخابات شورای شهر است که میزان مشارکت مردم در آن ها گویای این واقعیت است. اما در انتخابات سال ۹۶ شرایط  با گذشته تفاوت‌هایی داشت. مردم پای صندوق‌های رای یاد پلاسکوهایی بودند که در تهران فروریخت و جان و مال همشهریان‌شان را از بین برد و کسی پاسخگو نبود. آلودگی‌ هوا که تنفس را برای فرزندان پایتخت سخت کرده و ازدحام و ترافیک که مشکلات روحی روانی فراوانی را برای تهرانی‌ها به دنبال داشته است و .... این مسائل باعث شد که تهرانی‌ها به سادگی از کنار صندوق‌های رای شورای شهر عبور نکنند و شورای شهر پنجم را طور دیگری رقم بزنند. امروز شورای شهر پنجم انتخاب شده و آنها به دلیل آرا‌ء بالای مردم، مسئولیت سنگینی را بر عهده دارند. برای بررسی این موضوع با محمد توسلی، نخستین شهردار تهران پس از انقلاب گفت‌وگویی کردیم که متن آن را در ادامه می‌خوانید:

شورای شهر پنجم انتخاب شده است و به نظر می‌رسد که تا کمتر از دو ماه آینده به صورت رسمی کار خود را آغاز خواهند کرد. به عنوان مقدمه توضیح دهید که شوراهای شهر به ویژه شورای پایتخت چه نقشی را برعهده دارد؟
اولین موضوعی که باید به آن اشاره کرد پیروزی قاطعانه لیست امید در انتخابات شوراها است که مردم در بسیاری از کلان‌شهرها به ویژه در کلانشهر تهران، با آگاهی و هوشمندی، به فهرست کامل رای دادند. فهرست موسوم به ‌«لیست امید» موفق شد به رغم نقد های جدی که به فرایند نهایی شدن آن وارد بود، با تفاوت قابل ملاحظه‌ای نسبت به رقبای خود، پیروز انتخابات نام بگیرد. باید به مردم تبریک گفت که رشد و بلوغ خود را نشان دادند. این پیروزی، پیامی را به دنبال داشت که باید به آن توجه کرد. مردم از عملکرد مدیریت شهر تهران، شورای شهر و از ساختار فعلی مدیریت شهری راضی نیستند و به دنبال تحول هستند. بنابراین افرادی که به انتخاب مردم رسیده‌اند، مسئولیت بسیار سنگینی را بردوش دارند. شورای شهر پنجم تهران از برخی جهات، ویژگی‌های خاصی دارد که آن را از دیگر شوراهای قبلی متمایز می‌کند. پس از نخستین دوره شورای شهر، این نهاد به محافظه کاران رسید و شورای دوم تا چهارم در اختیار آنها بود. اگرچه در شورای چهارم اصلاح‌طلبان کوشیدند که اکثریت را به دست بیاورند اما عملأ در اقلیت بودند و نتوانستند نقش مهمی را ایفا کنند. بنابراین، شورای پنجم با جنبش اصلاحات درآمیخته و همه مردم نیز انتظار دارند که این شورا برنامه‌های اصلاح‌طلبانه خود را در ایجاد تحول و تغییر ساختارهای مدیریت شهری ایفا کند.
به نظر شما مشکلات و چالش‌های پیش‌روی شورای شهر پنجم چیست و این شورا چگونه باید در صدد حل این مسائل برآید؟
ببینید! در این دوازده سال اخیر و می‌توان گفت حتی بیش از دوازده سال، مدیریت شهر تهران، قدرت‌مدار بوده است. به این معنا که شهرداری و شورای شهر تهران بیشتر به منزله سکوی پرشی برای تصدی قدرت بالاتر تلقی شده است. این موضوع در دوره دوازده ساله آقای محمد باقر قالیباف کاملا مشخص است. من قصد سیاه‌نمایی ندارم، قطعا در طول این ۱۲ سال، برخی اقدامات مفیدی نیز صورت گرفته؛ اما کارنامه دوران شهرداری آقای قالیباف در نظر مردم مثبت نبوده و مردم در این انتخابات، به مدیریت او و همکارانش رای منفی دادند. دلیل این موضوع آن است که آقای قالیباف و بسیاری از محافظه کارانی که مؤید حضور او در شهرداری بودند، به دنبال قدرت بودند. شورای پنجم و مدیریت منتخب آنان شایسته است، هماهنگ با گفتمان اصلاحات، نگاه شهروندمدار را سرلوحه بینش و برنامه های خود قرار دهند. بررسی کنند که شهروندان چه نیازهایی دارند و همه برنامه‌های خود را در راستای تامین نیازها و مطالبات مردم به کار گیرند. اگر چه برخی از اعضای شورای شهر، نمایندگان احزاب سیاسی هستند، اما فضای مدیریت جدید شهر تهران بایستی به سمت «شهروندمداری» متحول شود. سابقه سیاسی این افراد و پایبندی آنان به کارجمعی بسیار مفید است، زیرا این تجربیات می تواند از بروز مشکلاتی که در شورای اول رخ داد، جلوگیری کند؛ اما این سابقه سیاسی و وابستگی های حزبی نباید باعث شود که شورای شهر، بار دیگر سمت‌ و سوی حزب گرایی و قدرتمداری به خود بگیرد. خوشبختانه مردم تهران هم توجه دارند که رأی دادن و انتخاب نمایندگان، پایان کار نیست. جامعه باید، در جایگاه "دیده بان" همچنان پیگیر اقدامات شوراها باشند. همچنین نهادهای مدنی، احزاب و گروه‌های سیاسی، نیز باید به عنوان «دیده‌بان» فعالیت‌های شورای شهر را زیر نظر داشته باشند. در این میان، رسانه‌ها نیز نقش مهمی دارند. رسانه‌ها به عنوان دیده‌بان باید به عملکرد شوراها و شهرداری ها نظارت کنند، نظرات مردم را منعکس کنند و همواره چنین تعاملی را میان آحاد جامعه و مدیریت شهری شکل دهند.
یکی از بحث‌هایی که همواره مورد نیاز مدیران شهری است بحث مشورت‌گیری از نهادهای کارشناسی است. برخی این انتقاد را به شورا و شهردار پیشین داشتند که از کارشناسان و نهادهای کارشناسی مشورت نگرفته اند و همین موضوع باعث تصمیمات و اجرای پروژه‌هایی شده است که آسیب‌های فراوانی را درپی داشته است. شورای شهر پنجم چگونه می‌تواند این مشکل را مرتفع سازد؟
اکنون ۲۱ نفر طبق قانون به عنوان اعضای شورای شهر انتخاب شده‌اند، اما باید عنایت داشت که مسائل و مشکلات شهر تهران خارج از توان ۲۱ نفر است. بنابراین این نمایندگان باید از همه ظرفیت‌ها و نهادهای کارشناسی مانند جامعه مهندسان مشاورایران و از برخی اعضای سابق شورای شهرکه تجربیات انباشته ای دارند استفاده کنند و کوشش کنند که سازوکاری تعیین کنند تا این افراد و نهادها به صورت منظم به شورای شهر پیوند بخورند و شورا بتواند از ظرفیت همه مشورت‌های کارشناسی برای تصمیم گیری خود بهره بگیرد.
شورای شهر بایستی نگاه جدیدی به شهروندان داشته باشد. در کشورهای پیشرفته نه تنها شوراها مستقیما به عنوان نمایندگان مردم به عملکرد مدیریت اجرایی شهر نظارت می‌کنند، بلکه خود شهروندان نیز در مقاطع مختلف به طور مستقیم نظر خود را به مدیریت شهری می‌دهند. به این معنا که در پروژه‌ها و تصمیم‌های کلیدی، مدیریت شهری از مردم دعوت بعمل می آورند که در «سیتی‌هال» یا همان سالن شهر، حضور پیدا کنند و نظر خود را به صورت مستقیم اعلام ‌کنند. در واقع یک چنین فرآیندی می‌تواند به تدریج شکل بگیرد که نه تنها کارشناسان و گروه‌های مرتبط شوراها بلکه در فضای عمومی هم مردم بتوانند درباره پروژه‌های کلیدی شهری و ایده‌های جدید مدیریت شهری نظر بدهند. این تعامل با شهروندان می‌تواند جایگاه شهروند مداری شورا ها و مدیریت شهری را تقویت کند. البته رسانه‌ها در این فرایند همواره می توانند  نقش موثری داشته باشند.
شهر تهران با مشکلات فراوانی مانند اختلاف طبقاتی، گورخوابی، ترافیک، ازدحام جمعیت، آلودگی هوا و... مواجه است. مدیران شهر تهران با چه برنامه‌ای می‌توانند مشکلات و مسائل شهر تهران را حل ‌و فصل کنند؟
نخستین اقدامی که شورای شهر در دستور کار خود دارد انتخاب شهرداری است که بتواند مجری سیاست‌ها و برنامه‌های شورا باشد. این شخص علاوه بر خصوصیاتی مانند پاکدستی، شهروندمداری وتوان مدیریت بالا و برخورداری از روحیه کار جمعی؛  باید بتواند از پس مسائل پیچیده شهر تهران بر بیاید. هر کسی نمی‌تواند چنین مسئولیتی را به عهده بگیرد. این شخص باید مشکلات شهر را بداند، سابقه اجرایی و مدیریتی بالایی داشته باشد. این نکته بسیار مهمی است که شهردار قادر باشد با شورا ودستگاه‌های اجرایی کشور تعامل سازنده ای داشته باشد. به نظر بنده فقط شخص شهردار مهم نیست. سوابق و توانایی جمع همکاران او نیز بسیار اهمیت دارد؛ شهردار قصد دارد با چه افرادی در شهرداری حضور پیدا کرده و مشکلات شهر را حل‌وفصل کند.
در زمینه برنامه‌ها نیز شورای شهر باید دو نگاه کوتاه مدت و بلند مدت داشته باشد. در بخشی که مربوط به برنامه‌های کوتاه مدت است، شورا می تواند در چارچوب قانون فعلی، تلاش کند که وضع موجود را ساماندهی کند. پس از انتخاب شهردار، سنگین‌ترین وظیفه شورای شهر همین ساماندهی وضع موجود است. چرا که در همه کلان‌شهرها به ویژه در تهران، وضعیت موجود با سطح انتظارمردم فاصله زیادی دارد و شورای شهر می تواند در چارچوب قانون ، وضعیت موجود را سامان ببخشد. باتوجه به مشکلاتی مانند بدهی‌های سنگین، پرسنل انبوه، فقدان منابع سالم درآمدی و... که در شهرداری تهران مشاهده می‌کنیم، یک شبه نمی‌توان انتظار داشت همه مشکلات تهران حل شود. این نیاز به برنامه ریزی جهت ساماندهی وضعیت موجود دارد که در چارچوب اختیارات، امکانات و قانون موجود در کوتاه مدت می تواند  صورت گیرد.
پس از انتخاب لیست امید، بسیاری این انتظار را دارند که آنها بتوانند با رویکرد اصلاح‌طلبانه خود تمامی مشکلات مردم را به زودی حل کنند و تغییرات گسترده‌ای را در تهران پدید بیاورند. ارزیابی شما از شورای شهر پنجم چیست؟
 ببینید! بنده حدود ۵۰ سال تجربه در مدیریت شهری، در «دو طرف میز»، را در کارنامه خود دارم. تجربه نشان می‌دهد که مسائل شهر تهران بسیار پیچیده است. این ۲۱ نفر اگر افراد ایده‌آل هم باشند بازهم انتظار بی‌جایی است که بخواهیم در این ساختار موجود مدیریت شهری کار قابل توجهی انجام دهند و همه مطالبات شهروندان را محقق کنند. به این دلیل که شورای شهر، به لحاظ قانونی اختیارات لازم را نداشته و در جایگاه طبیعی خود نیست و بعلاوه مدیریت شهری دارای یک ساختار اقتدارگرا است. به دلیل همین ساختار، امروز این خطر وجود دارد که اگر شورا و شهردار منتخب، مراقب نباشند ممکن است سرنوشت آنان به تقابل با یکدیگر بینجامد. بنابراین یک تحول ساختاری در مدیریت شهری نیاز هست. تا شورای شهر و مدیریت شهری در جایگاه طبیعی خود قرار گیرند
شما معتقدید که مدیران شهری امروز لازم است برنامه کوتاه مدت و برنامه بلند مدتی را در دستور کار داشته باشند. برنامه بلندمدتی که شورای پنجم باید در دستور کار داشته باشد و آن را دنبال کند چیست؟
شورای شهر باید بطور طبیعی ریشه در مردم و شهروندان داشته باشد و از مردم محلات شهر نشات گرفته باشد. برای این منظور شورا باید با پیگیری لایحه مدیریت شهری زمینه اصلاحاتی را در مدیریت شهری فراهم سازد تا در انتخابات بعدی مردم در محله‌های خود، نمایندگان محلات را انتخاب کنند، از درون نمایندگان محلات، شورای مناطق را تشکیل دهند و در نهایت، شورای کل شهر انتخاب شود. این فرایند طبیعی است که در شهرهای کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه دنیا اجرا می‌شود. در چنین شرایطی است که نمایندگان شورای شهر به عنوان نمایندگان واقعی مردم شهر هستند و پارلمان شهری را شکل می‌دهند. مردم در پارلمان شهری نه تنها خدمات شهرداری بلکه همه خدماتی را که نیاز دارند مانند: آب، برق، حمل و نقل و... پیگیری می‌کنند؛ البته به جز مسائل امنیتی و نظامی که در اختیار دولت مرکزی است، مابقی امور در اختیار مردم قرار می‌گیرد که به «دولت محلی» معروف است. این ساختار جدیدی است که شورای شهر پنجم باید به دنبال آن باشد و پایه‌ریزی‌های اولیه آن را پیگیری کند. خوشبختانه در دولت یازدهم نیز گام‌های نخستین چنین تحولی برداشته شده است. در سال ۱۳۹۳ در وزارت کشور لایحه‌ «مدیریت واحد شهری» تهیه شده، کارشناسی‌های لازم انجام شده و دو هم اندیشی صورت گرفته است، نواقصی دارد که باید برطرف شده و پیگیری شود تا زمینه برای تحول ساختاری در مدیریت شهری فراهم شود. در چنین جایگاهی، شورای شهر، سازمان و نهادهای زیر مجموعه خود را خواهد داشت تا بتواند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی لازم را انجام دهد و برنامه های مصوب را برای اجرا در اختیار مدیریت اجرایی شهر قرار دهد. در شرایط کنونی که چنین امکانات کارشناسی وجود ندارد، شورای شهرعملا نقش ماشین امضا جهت تایید برنامه های شهرداری را خواهد داشت. انتظار هست که شورای شهر پنجم پیگیری این تحول ساختاری را در دستور کار خود قرار دهد تا شورای شهر و شهرداری در جایگاه طبیعی خود قرار گیرند و همانطور که اشاره شد مدیریت واحد شهری و پارلمان شهری شکل بگیرد. این چشم‌اندازها است که وظایف شورای شهر را سنگین می‌کند که علاوه بر برنامه‌های کوتاه مدت خود، نقش کلیدی‌ را در واگذاری واقعی حق تصمیم گیری به مردم و در ایفا کردن نقش اصلاح‌طلبانه خود داشته باشد. این موضوع ممکن است در یک دوره شورا عملی نشود و زمان بر باشد؛ اما این شورا می تواند هموار کننده این راه باشد و گام‌های موثری را در این خصوص بردارد.
پیش از انتخابات، حاشیه‌هایی در مورد لیست امید بوجود آمد و برخی معتقد بودند که لیست امید با این رویه رای نخواهد آورد اما دیدیم که تمامی افراد این فهرست موفق به پیروزی شدند. این انتقادات تاچه حدی به شورای عالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان وارد بود؟
بله، نکته ای که باید به آن اشاره شود، انتقاداتی است که به فهرست امید وارد بود. شورای عالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان می‌توانستند در فرایند انتخاب فهرست امید، با استفاده از افراد با سابقه در مدیریت شهری عملکرد بهتری داشته باشند. این موضوع در فرصت مناسب بایستی مورد نقد قرار گیرد. به نظر بنده نکته ای که  در نهایی کردن  لیست مورد توجه قرار نگرفته این واقعیت است که شورای شهر در این مرحله حساس بیش از شاخص های توان تخصصی، سهمیه بندی جنسیتی و سنی نیاز به مدیران قوی برای مدیریت ساماندهی وضعیت موجود وپیگیری  تحول ساختاری در مدیریت شهری دارد. زیرا نمایندگان شورای شهر همواره می‌توانند بر حسب ضرورت  از کارشناسان مورد نیاز کمک بگیرند. اگر طرح مدیریت واحد و یکپارچه شهری و  پارلمان شهری به درستی پیاده شود خود به‌ خود حضور زنان و جوانان متخصص از طریق شورای محلات در پارلمان شهری حضور خواهند داشت. اما به هرحال مردم با واقع‌بینی به فهرست امید  رای دادند و این انتظار را دارند که ساختار  شورای عالی سیاست‌گذاری مورد بررسی و اصلاح قرار گیرد تا در مراحل بعد مردم با اعتماد بیشتری به تصمیمات و فهرست  آنها رای بدهند.
یکی از موضوعاتی که امروز گریبان‌گیر شهرداری تهران است، مدیران و کارمندان بازمانده از دوران قالیباف و احمدی‌نژاد، در بدنه شهرداری است. این بدنه شهرداری که حالت حزبی به خود گرفته است چه چالش‌هایی را پیش‌روی مدیران شهری قرار می‌دهد و چگونه قابل حل است؟
این موضوع، چالش‌های متعددی را برای مدیریت شهری پدید خواهد آورد؛ اما مدیریت شهری در برنامه کوتاه مدت خود، لازم است ریشه‌های این مشکلات را بررسی کرده و به جمع بندی دقیقی برسد تا بتواند این مشکلات را به درستی برطرف کند. هرکدام از این چالش‌ها موضوع بحث مفصلی است که از حد این گفت ‌و گو خارج است. اما بطور خلاصه، همکاران شهردار جدید، نقش بسیار مهمی در این زمینه دارند که سازمان‌های موجود در شهرداری را بازنگری کرده و نیروهای شاغل در آن را ارزیابی کیفی کنند تا نیروهای سلامت و کارآمد در جایگاه مورد نیاز سازمانی جدید قرار گیرند و در خصوص افراد زاٰئد تصمیم مقتضی اتخاذ نمایند.

منبع: روزنامه آرمان- 16 خرداد 96- حمید نظری

Wednesday, May 31, 2017

لیست امید واکنش راهبردی به عملکرد شورای شهر چهارم


گفت‌وگو با محمد توسلی، اولین شهردار تهران پس از انقلاب:

لیست امید واکنش راهبردی به عملکرد شورای شهر چهارم

 دفتر شورای شهر چهارم و ریاست 12 ساله قالیباف بر شهرداری تهران این روزها در حالی به صفحات آخر خود نزدیک می‌شود که کارنامه چندان قابل قبولی از عملکرد این دو نهاد نظارتی و اجرایی کلانشهر تهران وجود ندارد. به گفته صاحب نظران نه گفتن مردم به نمایندگان حال حاضر شورای شهر در انتخابات 29 اردیبهشت ساده‌ترین نشانه از نارضایتی مردم از عملکرد مدیریت شهری و شورای شهر تهران است. «زمین سوخته» تنها تعبیری است که این روزها صاحب نظران و کارشناسان شهری از میراث شورای شهر چهارم و شهردار فعلی برای شورای شهر پنجم و شهرداری جدید استفاده می‌کنند و این میراث نامیمون چالش‌های پیش روی اعضای منتخب شورای شهر و شهردار جدید را دو چندان می‌کند. در همین زمینه به سراغ محمد توسلی اولین شهردار تهران پس از انقلاب اسلامی رفتیم تا نظر وی را در خصوص چالش‌ها و اولویت‌های پیش روی شورای شهر پنجم و شانزدهمین شهردار تهران پس از انقلاب را جویا شویم.

آقای توسلی نظر شما در خصوص انتخابات اخیر شورای شهر تهران و رأی آوری لیست امید چیست؟

ساده‌ترین نتیجه‌ای که می‌توان از انتخابات 29 اردیبهشت شورای شهر تهران گرفت این است که مردم تهران از عملکرد شورای شهر دوره دوم، سوم و خصوصاً چهارم به شدت ناراضی بوده‌اند و این یک واکنش طبیعی است که وقتی اعضای شورای شهر نتوانستند مدیریت اجرایی و شهردار تهران را کنترل و به درستی نظارت کنند مردم به طور کامل آنها را از صحنه حذف می‌کنند تا مجموعه‌ای که در راستای گفتمان اصلاحات، حقوق شهروندی و ارتقای کیفیت زندگی، ایمنی، رفاه و محیط زیست است، روی کار بیاید؛ این واقع بینانه ترین واکنشی است که مردم تهران نسبت به عملکرد شورای شهر چهارم و ریاست 12 ساله آقای قالیباف بر شهرداری تهران نشان دادند.
شورای شهر پنجم و شهردار جدید تهران، شهر را در چه شرایطی تحویل خواهند گرفت؟

متاسفانه شرایطی که شورای شهر پنجم و شهردار جدید تحویل می‌گیرند شرایط مطلوبی نیست؛ درست مثل عملکردی که دولت نهم و دهم داشتند و دولت یازدهم در سال 92، کشور را در شرایط نامطلوبی تحویل گرفت.
متاسفانه مدیریت و عملکرد مالی شهرداری در این مدت 12 ساله شفاف نبوده است و مجموعه گزارش‌ها نشان می‌دهد شهرداری تهران بدهی سنگینی دارد و برخی این بدهی را تا 20 هزار میلیارد تومان تخمین زده‌اند که اگر درست باشد به این معناست که شهرداری بیش از بودجه سالانه خود (17 هزار میلیارد تومان) بدهی دارد! در نتیجه مدیریت جدید شهر تهران با یک چالش جدی در برنامه ریزی مالی مواجه خواهد شد.
چالش دیگر، جذب نیروهای بسیار گسترده‌ای است که در شهرداری طی 12 سال اتفاق افتاده است و پرداخت حقوق این همه پرسنل هزینه سنگینی را به مردم شهر تهران و مدیریت جدید شهری تحمیل خواهد کرد.

با این اوصاف اولین اولویت شورای شهر پنجم و مدیریت جدید شهری چه مسائلی باید باشد؟

اولین اولویت این است که در چارچوب قانون شوراها و شهرداری در خصوص ساماندهی وضعیت موجود و پاسخ به نیازهای مبرم شهروندان عمل شود. بعد از این موضوع، مهم‌ترین اولویت شورای شهر پنجم باید متمرکز بر پیگیری بررسی و نهایی شدن لایحه مدیریت شهری باشد، زیرا خروجی این لایحه این است که دولت کوچک‌تر و مسئولیت‌ها در سطح شهرها و روستاها به خود مردم سپرده شود. تا این ساختار در کشور پیاده نشود نه دولت می‌تواند در اجرای برنامه‌های خود موفقیت داشته باشد و نه شورای شهر جایگاه واقعی خود را پیدا کند و نه نظارت صحیح بر شهرداری‌ها اعمال می‌شود. از سوی دیگر، اصلاح ساختار مدیریت شهری و جایگزین کردن نیروهای جدید به جای نیروهایی که با رابطه و خلاف ضوابط مدیریتی روی کار آمده‌اند نه شایستگی، یکی از اقداماتی است که شهردار جدید تهران باید با درایت آن را در برنامه راهبردی خود قرار دهد.

این لایحه اکنون در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
لایحه مدیریت واحد شهری توسط دولت یازدهم در سال 93 تهیه شد. وزارت کشور اقدامات کارشناسی روی آن را انجام داده و تاکنون دو جلسه هم اندیشی با حضور کارشناسان، نمایندگان مجلس، شورای های شهر و استانداری‌ها و... برگزار شده است. با این وجود این لایحه هنوز نواقصی دارد از جمله اینکه جایگاه و اختیارات شورای شهر در آن به درستی تعریف نشده است. در حال حاضر لایحه مذکور در دست بررسی و رفع نواقص بوده و در صورت تصویب در دولت، در آینده نزدیک برای بررسی به مجلس خواهد رفت.

برخی معتقدند در صورت تصویب این لایحه قدرت گرفتن شهرداری خطرناک خواهد بود؛ نظر شما در این باره چیست؟
 بله موافقم، زیرا طبیعی است وقتی دایره وظایف و اختیارات و زیرمجموعه‌های مدیریت اجرایی شهرداری بیشتر شود و قرار باشد موضوعاتی مثل آب، برق، گاز، بهداشت و حتی راهنمایی و رانندگی زیرمجموعه شهرداری شود، مسلماً مشکلاتی پیش خواهد آمد. اما اگر اختیارات و نظارت شوراها در جایگاه حکمروائی‌های محلی (Local Government) تقویت شود مدیریت شهری به لحاظ سیاست گزاری، برنامه ریزی و نظارت بر عملکرد مدبریت اجرایی شهرداری قابل کنترل خواهد بود.بعد از تصویب لایحه مدیریت شهری آنچه ضرورت دارد اصلاح قانون شوراهاست؛ به این ترتیب که محلات هم شورای محلی داشته باشند و نمایندگانی از شورای محلات در شورای مناطق و نمایندگان شورای مناطق در شوراهای شهر حضور داشته باشند. به این ترتیب شورای شهر نماینده طبیعی همه مراکز شهری خواهد بود و پارلمان شهری نظارت واقعی‌تر و صحیح‌تری بر شهرداری خواهد داشت.این در حالی است که در شرایط کنونی 21 نماینده شورای شهر برای کلانشهری مثل تهران نمی‌توانند با محلات و مناطق شهری ارتباط طبیعی داشته باشند. بنابراین ضرورت دارد ساختار شورای شهر فعلی اصلاح شود، تعداد اعضای شورای شهر و اختیاراتشان افزایش یابد و مدیریت شهری در اختیار مصوبات شورای شهر باشد؛ این ساختار در تمام کشورهای اروپایی و آمریکایی و حتی کشورهای در حال توسعه مثل ترکیه و هند وجود دارد. اما ساختار شورای شهر در کشور ما همچنان ناکارآمد و قدیمی است به همین علت مشکلات عدیده‌ای در اداره شهرها و روستاها داریم. ما امیدواریم در شورای شهر پنجم شاهد پیگیری این تحولات اساسی در ساختار مدیریت شهری و شوراهای شهر باشیم.
منبع: روزنامه الکترونیکی امید ایرانیان- 4 خرداد 96- سارا علایی


Sunday, May 21, 2017

پیروزی روحانی در دور اول با بیش از 20 ملیون رأی

‏
پاسخ محمد توسلی به نظرخواهی ماهنامه اندیشه پویا در اول اردیبهشت 96 :

پیروزی روحانی در دور اول با بیش از 20 ملیون رأی

1.            به نظر شما دوازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری به کدام انتخابات‌ در تاریخ جمهوری اسلامی شبیه‌تر است؟
این انتخابات به انتخابات هشتمین دوره ریاست جمهوری مربوط به دور دوم آقای خاتمی در سال 1380 شبیه تر است. زیرا در آن انتخابات هم جریان محافظه‌کار و دولت پنهان با تمهیدات مختلف از جمله بازداشت‌های گسترده تلاش کردند تا آقای خاتمی برای دوره دوم کاندیدا و یا انتخاب نشود. اما در پی رشد اجتماعی مردم و افزایش واقع بینی و اقداماتی از جمله بیانیه معروف زنده‌یاد دکتر یدالله سحابی که ضمن آن از مردم دعوت به حضور و شرکت در انتخابات و رأی به آقای خاتمی شده بود؛ تلاش محافظه‌کاران با شکست مواجه شد و آقای خاتمی با رأی بیشتر از دوره اول برای تداوم دولت اصلاحات انتخاب شد.   
2.            جدی‌ترین رقیب روحانی در انتخابات ریاست جمهوری پیش‌رو چه کاندیدایی است؟
ظاهرا آقای رئیسی که غیر منتظره وارد عرصه انتخابات ریاست جمهوری شده و از حمایت دور از انتظار محافظه‌کاران و رسانه‌های عمومی و قدرت های پنهان برخوردار بوده است، بایستی جدی‌ترین رقیب روحانی قلمداد شود.
3.            به نظر شما آیا طرح کاندیدای پوششی در نهایت به ضرر اصلاح‌طلبان است یا به ضرر ایشان
با توجه به رایزنی‌هایی که در روزهای پایانی ثبت نام نامزدها، به عمل آمده است به نظر می رسد طرح نامزد سایه یا پوششی اگر درست مدیریت شود می‌تواند به مصلحت همه از جمله اصلاح طلبان باشد.
4.            در یک رقابت فرضی میان حسن روحانی و محمود احمدی‌نژاد، احمدی‌نژاد با شعارهای پوپولیستی خود، چند درصد شانس پیروزی دارد؟
 با توجه به سوابق و کارنامه دو دوره ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد که اکثریت مردم آگاه ایران با پوست و گوشت واستخوان خود پیامد های آن را لمس کرده و می کنند، شانس پیروزی ایشان در حد صفر است؛ زیرا اکثریت جامعه ما از رشد و بلوغی بهره مند شده‌اند که دیگر از یک سوراخ دوبار گزیده نمی‌شوند.
5.            موج پوپولیسم به تضعیف بسیاری از دموکراسی‌ها و نظم‌های مستقر در جهان انجامیده است. با توجه به قرار داشتن دولت اعتدال در موقعیت پوزیسیون، خطر مواجهه اصلاح‌طلبان با یک خیزش پوپولیستی علیه خود را در انتخابات اخیر و در افق انتخابات سال ۱۴۰۰-به تفکیک- چقدر جدی می‌بینید؟
خطر موج پوپولیسم همان گونه که جامعه باز و آزاد آمریکا را تحت تاثیر قرار داده است؛ بدون تردید می‌تواند جامعه ما را هم متاثر سازد، به ویژه در سطح روستاها، شهرهای کوچک، حاشیه شهرهای بزرگ و حتی در کلان‌شهرها. آن بخش از جمعیت، خواه از طبقات فرودست اجتماعی و یا اقشار نوکیسه که منافعشان اقتضائاتی دارد و یا از آگاهی کمتری برخوردارند، هم می‌توانند، امروز و هم در آینده، تحت تاثیر شعارهای اقتصادی واهی و البته دهان‌پرکن قرار گیرند و به‌ویژه در شرایط کنونی با سوءاستفاده از عواطف مذهبی اقشار سنتی جامعه و یا تحریک و عدم پاسخ‌گویی مسوولانه به مطالبات قومیتی این احتمال کمابیش مطرح است و بنابراین باید خطر بازتولید پوپولیسم و تسلط او بر ارکان قدرت سیاسی را جدی گرفت. برای پیشگیری از موج پوپولیسم در هر دو زمینه اقتصادی و تحریک ناصواب عواطف مذهبی و قومیتی؛ طیف اصلاح طلبان و همه احزاب، نهادهای مدنی و همه آگاهان جامعه در کنار مسئولان دولتی مسئولیت سنگینی بر عهده دارند تا با اطلاع رسانی به موقع و آگاهی بخشی از یک سو و با انجام اقدامات موثری در زمینه بهبود شرایط زندگی و بالابردن شاخص‌های رضایت عمومی و توسعه پایدار و متوازن از سوی دیگر، مطالبات اجتماعی را مدیریت کنند و زمینه‌های موج پوپولیستی را خنثی سازند.
6       - پیش‌بینی شما از نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری چیست؟ (روحانی در مرحله اول پیروز خواهد شد/ روحانی در مرحله اول انتخابات شکست خواهد خورد/ انتخابات دومرحله‌ای شده و روحانی در مرحله دوم پیروز خواهد شد/ انتخابات دومرحله‌ای شده و روحانی در مرحله دوم شکست خواهد خورد)
اگر آقای روحانی رد صلاحیت نشود و انتخابات بدون حاشیه و سلامت برگزار شود، با ترکیب فعلی نامزد های محتمل، ایشان، همچون آقای خاتمی در سال 80، در مرحله اول پیروز خواهند شد.
7- پیش‌بینی شما از میزان رای روحانی در انتخابات پیش‌رو چقدر است؟ چند میلیون رای؟
اگر انتخابات بدون حاشیه و سلامت برگزار شود، میزان رأی آقای روحانی بیش از بیست ملیون خواهد بود. روحانی در سال 92 حدود 51 درصد رای داشت. چنان‌چه آرای او در این دوره به بالای شصت درصد صعود کند، حاوی پیامی اجتماعی است که می‌تواند دست او را در پیگیری حقوق ملت و بهبود شرایط داخلی بازتر کند.
8-.مهم‌ترین کلیدواژه‌ای که رقابت‌های انتخاباتی را به ضرر روحانی به پیش می‌برد چیست؟
مشکلات اقتصادی و معیشت مردم و عدم تحقق برخی وعده های انتخاباتی سال 92 مهم‌ترین چالشی است که پیش پای آقای روحانی در رقابت‌های انتخاباتی قرار می‌گیرد. البته پرسش‌هایی هم از سوی طیف تحریمی‌ها مطرح است که طرح و دامن زدن به آن‌ها در شرایط انتخابات ممکن است مطالبات را افزایش دهد و ایجاد ناامیدی کند که آن هم در نهایت به ضرر روحانی خواهد بود: تداوم فضای امنیتی نه تنها بر حوزه فعالیت‌های سیاسی که بر حوزه کسب و کار و سرمایه‌گذاری خارجی از جمله این موارد به شمار می‌رود. شایسته است که آقای روحانی با توضیحاتی صادقانه و قانع‌کننده خود هم دستاوردهای دولت خود را در این زمینه‌ها توضیح دهد و هم به طور شفاف در خصوص موارد عدم تحقق وعده‌های خود؛ محدودیت‌ها و موانع را به آگاهی مردم برساند.
9-   مهم‌ترین کلیدواژه‌ای که رقابت‌های انتخاباتی را به نفع روحانی می‌تواند به پیش ببرد چیست؟
مذاکرات موفق برجام و دستاوردهای بین المللی و داخلی آن در عرصه روابط بین الملل و رفع مشکلات داخلی. آمار و اطلاعات شرایط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی چهار سال اخیر و مقایسه با شاخص‌های نظیر دو دوره ریاست جمهور آقای احمدی نژاد که مورد حمایت مطلق و همه جانبه محافظه‌کاران بوده است می تواند نقش آگاهی بخشی داشته و برنامه تخریبی علیه دولت روحانی را خنثی کند. لازم است که این توضیحات به زبانی صورت گیرد که قابل فهم عمومی باشد و اعتماد مردم و اقناع افکار عمومی را به دست آورد.
۱۰ - آیا با توجه به واقعیت‌های سیاسی یک دهه اخیر در ایران، دو قطبی راست و چپ، یا اصولگرا و اصلاح‌طلب، همچنان معنادار است؟ یا اینکه دوقطبی استثناگرایان ﴿با نگاه آخرالزمانی و پوپولیستی در سیاست﴾ و عادی‌سازان ﴿طرفداران نرمالیزه شدن شرایط﴾ توضیح‌دهنده واقعی‌تری از جناح‌بندی‌های سیاسی در ایران است؟
به نظر بنده دو واژه "محافظه کار" و "اصلاح طلب" روشن تر واقعیت های گروه های اجتماعی – سیاسی ایران را مشخص می کند. محافظه کاران که مدعی اصولگرایی هستند به دنبال حفظ وضع موجود با تکیه بر ادبیات اسلام سنتی و منافع طیف خاصی در جامعه هستند. اصلاح طلبان که نگاه جامعه محور دارند به دنبال تحقق مطالبات تاریخی ملت ایران از انقلاب مشروطه، نهضت ملی ایران و آرمان های اولیه و اصیل انقلاب اسلامی 57 که در اصول قانون اساسی تبلور دارند، هستند. محافظه‌کاران به حکومت از بالا توجه دارند ولی اصلاح طلبان به حکومت از پایین و حاکمیت واقعی مردم بر سرنوشت خود تاکید دارند.
۱۱ - رویکرد اقتصادی دکتر نیلی، حلقه نیاوران، و بازوی اقتصادی دولت روحانی، با انتقاداتی از سوی برخی نیروهای چپ‌ترِ جبهه اصلاحات در ماه‌های گذشته مواجه بوده است. به اعتقاد شما این انتقادات که اصلی‌ترین انتقادات در جبهه اصلاحات نسبت به دولت اعتدال بوده، چقدر واقع‌بینانه و چقدر غیر‌واقع‌بینانه بوده‌اند؟
ریشه و محور اصلی انتقادات به رویکرد کارشناسان اقتصادی دولت روحانی به نظر می‌رسد بیشتر تحت تاثیرات فرهنگ چپ بعد از انقلاب است که تصور می‌کردند دستیابی به فضیلت عدالت مستلزم تمرکز کارها، مشابه کشور های بلوک شرق با دیدگاه های  مارکسیستی، در دست دولت و اعمال محدویت بر بخش خصوصی است. پیامد چنین نگرشی به تدریج کشور را با وضعیت باد کرده دولت فعلی مواجه ساخته است که درآمدهای دولت گاهی حتی برای پرداخت حقوق کارکنان دولت هم کافی نیست و عملا اعتبارات بودجه های عمرانی به صفر نزدیک شده است. به نظر راقم این سطور، بخشی از این‌گونه انتقادات واقع بینانه نیستند و ضرورت دارد دولت با تصویب و اجرای لایحه مدیریت شهری کلیه خدمات مورد نیاز مردم را، چون کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، در شکل دولت‌های محلی و پارلمان شهری، به خود مردم و بخش خصوصی واگذار نماید و با کوچک شدن دولت و صرفه‌جویی در هزینه‌های زائد، اعتبارات را صرف توسعه کلان کشور بنماید.
۱۲ - چنان‌که مشاور رئیس جمهور اعلام کرده است ایران با شش ابربحران در «منابع آب کشور»، «مسائل زیست محیطی»، «صندوق بازنشستگی»، «بودجه دولت»، «نظام بانکی» و «بیکاری» مواجه است و نیروهای سیاسی فارغ از مرزبندی با جناح مقابل خود، در صورت پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری، شوراها یا مجلس، برای رفع این بحران‌ها باید برنامه داشته‌باشند. چه نمره‌ای ﴿از یک تا بیست﴾ به برنامه‌محوریٍ اصلاح‌طلبان می‌دهید؟
نمره قابل قبول 14
۱۳ - در صورت پیروزی روحانی در انتخابات پیش‌رو، در اولویت‌ترین برنامه‌ای که باید در ۴ سال دوم ریاست‌جمهوری پی گرفته شود چیست؟ (همچنان عادی سازی روابط خارجی و ادامه برجام / مبارزه با رکود اقتصادی و بیکاری/ ایجاد فضای باز سیاسی و تحقق آشتی ملی/ یا... )
تقویت ظرفیت و کارآمدی وزرا و مدیران ارشد دولت از طریق جذب اشخاص جوان‌تر، اصلاح ساختار دولت با اجرای قانون مدیریت شهری و سپردن کار مردم به خود مردم با تشکیل پارلمان های شهری و کوچک کردن دولت برای تصدی وظائف ستادی دولت. مطالعات اقتصادی حکایت از این دارند که حتی افزایش درآمد نفتی به تنهایی نمی‌تواند مشکلات اقتصادی و به ویژه رکود را مهار کند. سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در ایران یک ضرورت بی‌بدیل جهت برون رفت از بحران‌های کنونی است: اعم از بحران آب یا بحران اشتغال و ...... و پیشنیاز سرمایه گذاری امنیت قضایی است.
در همین راستا بهبود شرایط سیاسی و پیگیری توسعه سیاسی در ایران، پیش‌نیاز پاسخ‌گویی و پیگیری سایر برنامه‌های دولت در حوزه‌های اقتصادی و روابط بین‌الملل به حساب می‌آید، از این رو پیشبرد پروژه وفاق ملی و مهار فضای امنیتی در راستای افزایش شاخص‌های تحقق حقوق شهروندی و حاکمیت ملت و میدان دادن به فعالیت و گسترش نهادهای مدنی، به بروز زمینه‌هایی برای اعتماد و همکاری عمومی در عرصه داخلی و بین‌المللی منجر خواهد شد. هیچ دولتی و از جمله دولت ایران بدون همکاری موثر نهادهای مدنی نمی‌تواند و نباید انتظار پیشبرد برنامه‌های خود را داشته باشد.

منبع: ماهنامه اندیشه پویا- شماره 42 – اردیبهشت 96  

Tuesday, May 16, 2017

چرا فقط لیست امید؟


چرا فقط لیست امید؟
محمد توسلی
پس از طی مراحل طولانی کارشناسی و غربالگری نامزدهاي انتخابات شوراي شهر و با بهره‌گیری از خرد جمعی، فهرست ٢١نفره امید از سوی شورای‌عالی سیاست‌گذاری اصلاح‌طلبان نهایی و منتشر شده و مورد تأیید رئيس دولت اصلاحات، آقای سید محمد خاتمی، نیز قرار گرفته است. در چنین شرایطی، جمعی از نامزدها فهرست‌های دیگری با عنوان «اصلاح‌طلب» منتشر کرده‌اند که در آنها اسامی نامزدهای شایسته‌ای به چشم می‌خورد. پیامد تداوم چنین روندی در نتیجه انتخابات شورای شهر کلان‌شهر تهران کاملا مشخص است: پراکندگی آرای نامزدهای اصلاح‌طلب، موفقیت نامزدهای محافظه‌کاران و تداوم مسائل و مشکلات مدیریت کلان‌شهر تهران. 
ضمن احترام به حق شهروندی همه نامزدهای محترم برای حضور در انتخابات شوراها، یادآوری می‌کنم که ارزیابی تجربه‌های انتخابات در دوره دوم شورای شهر تهران و انتخابات ریاست‌جمهوری سال ١٣٨٤ از یک‌سو و انتخابات‌ ریاست‌جمهوری سال ١٣٩٢ و انتخابات مجلس اخير از سوی دیگر، نشان می‌دهند که هر زمان یک جریان، نامزد‌ها یا لیست‌های متعدد ارائه کرده، با شکست مواجه شده است. بنابراین در شرایط کنونی، اهداف راهبردی گفتمان اصلاحات و انتظار شهروندان ایجاب می‌کند که فقط لیست امید که در فرایند خردورزی جمعی، نهایی و عرضه شده است، مورد حمایت قرار گیرد تا از پراکندگی آرا پیشگیری شود و شورای شهر پنجم تهران بتواند با اکثریت و انسجام لازم برای رویارویی با چالش‌های جدی مدیریت کلان‌شهر تهران، به وظایف سنگین خود عمل کند. این توصیه راهبردی باوجود نقدهای منصفانه و بحقی است که می‌توان بر مکانیسم صورت‌دهی و همچنین برخی کاندیداهای اعلام‌شده فهرست یادشده داشت و امید است که در اولین فرصت و به‌موقع مورد بررسی و آسیب‌شناسی قرار گیرد.
خوشبختانه عده زیادی از نامزدهای شورای شهر تهران، در راستای چنین ضرورتی، در روزهای اخیر اعلام انصراف از نامزدی کرده‌اند و انتظار می‌رود که دیگر نامزدهای اصلاح‌طلب مطرح نیز به‌موقع به این روند تأسی کنند و همانند انصراف اخلاقی و شجاعانه دکتر عارف، نامزد ریاست‌جمهوری در انتخابات سال ١٣٩٢- که موجب پیروزی آقای دکتر روحانی شد- موجبات تحسین و تقدیر همگان را پدید آورند.
 در برابر چنین احساس مسئولیت و ایفای وظیفه‌ای که سایر نامزدهای اصلاح‌طلب در شرایط کنونی بروز می‌دهند، انتظار می‌رود که اعضای منتخب لیست امید در پنجمین دوره شورای شهر، بستری برای جلب همکاری صمیمانه سایر نامزدهای واجد شرایط- به‌ویژه برخی از اعضای چهارمین دوره شورای شهر که تجربیات ارزنده‌ای دارند- را در گروه‌های کارشناسی فراهم آورند. با این‌گونه کار جمعی و بهره‌گیری از دانش و تجربه کارشناسان و نهادهای کارشناسی، شورای شهر منتخب خواهد توانست توفیق مطلوبی در ایفای وظایف سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و نظارت، از جمله پیگیری اجرای لایحه مدیریت واحد و یکپارچه شهری به دست آورد و با روشی واقع‌بینانه به رفع چالش‌های جدی پیش‌روی مدیریت شهری کلان‌شهر تهران و تأمین نیازهای اساسی شهروندان بپردازد.
به امید آن روز، با رأی یکپارچه به لیست امید
منبع: روزنامه شرق 27 اردیبهشت 96



Saturday, April 29, 2017

چه کسانی به شوراها بروند؟

Top of Form

چه کسانی به شوراها بروند؟

محمد توسلی
 پس از تجربه چهار دوره شوراهای شهری و حضور تعداد زیادی داوطلب برای ورود به پنجمین دوره شوراها، به‌ویژه در کلان‌شهر تهران، این سؤال جدی برای تنظیم‌کنندگان فهرست‌های انتخاباتی و همچنین شهروندانی که می‌خواهند رأی بدهند، مطرح است که چه کسانی باید به شوراها بروند تا در این مرحله حساس بتوانند به وظايف سنگین خود در قبال شهروندان عمل کنند. 
برخی حضور ورزشکاران و هنرمندان را هماهنگ با وظايف شوراها نمی‌دانند، جمعی به درستی بر حضور افراد با تخصص‌های مرتبط با وظايف مدیریت شهری مانند مهندسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد و... و تجربه در مدیریت شهری تأکید دارند و برخی حضور زنان و جوانان را در شوراها ضروری می‌دانند. 
به نظر صاحب این قلم؛ وظايف اعضای شوراها به‌ویژه شورای کلان‌شهرها در شرایط کنونی بسیار سنگین‌تر و گسترده‌تر از برداشت‌های معمول است. زیرا ساختار کنونی مدیریت شهری از جمله قانون موجود شورای شهر و قانون شهرداری‌ها پاسخگوی چالش‌های جاری مدیریت شهری نیست. اختیارات شورای شهر بسیار محدود است و دامنه آن حداکثر نظارت بر خدمات شهری را دربر می‌گیرد. از سوی دیگر ساختار متمرکز و اقتدارگرای شهرداری که همه امکانات سازمانی، کارشناسی و اعتبارات را در اختیار دارد؛ فرصتی را برای اعضای شورای شهر فراهم نمی‌کند که بتوانند به وظايف ذاتی خود؛ یعنی سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و نظارت بر برنامه‌های مصوب عمل كنند. تجربه چهار دوره شورای کلان‌شهر تهران نشان داده است با وجود نقدهایی که به‌حق برخی از اعضای شورای شهر بر عملکرد مدیریت شهرداری داشته‌اند، اما عملا این مدیریت برنامه‌های موردنظر خود را پیش برده و شهر را با واقعیت‌های تلخ و ناهنجار کنونی مواجه كرده است.
 
وزارت کشور دولت آقای روحانی از سال 1393 برای رفع مشکلات و چالش‌های مدیریت شهری به‌ویژه در کلان‌شهرها، لایحه مدیریت شهری را در دستور کار خود قرار داده است و درحال‌حاضر این لایحه در سطح کارشناسی در دست بررسی است تا پس از رفع نواقص و تصویب آن در مجلس، مورد عمل قرار گیرد. در این لایحه با توجه به مفاد اصول قانون اساسی درخصوص جایگاه شوراها در مدیریت شهری و بهره‌گیری از تجربه موفق مدیریت شهری در سایر کشورها، برای سپردن کار مردم به دست مردم در روستاها و شهرها و کوچک‌سازی وظايف سازمان‌های دولتی و کاهش هزینه‌های دولت، قرار است ساختار و وظايف شوراها با شکل‌گیری مدیریت واحد شهری و نهایتا پارلمان شهری متحول شود.
 
در چنین مرحله حساسي از تحول در مدیریت شهری است که اعضای شورای شهرها، به‌ویژه در کلان‌شهرها، در این فرایند مهم و تاریخی بايد نقش‌آفرین باشند، حضور اشخاصی در شوراها ضروری است که علاوه بر پاک‌دستی و آشنایی با تخصص‌های مرتبط با مدیریت شهری، از تجربه مدیریت بالایی برای پیگیری نهایی‌شدن لایحه مدیریت شهری و زمینه‌سازی برای پیاده‌شدن ساختار جدید مدیریت شهری، از طریق دولت و مجلس، برخوردار باشند. البته به عنوان پیش‌نیاز همه ویژگی‌هایی که برشمرده شد، منتخبان شوراها باید تجربه کافی را در زمینه کار جمعی و اجتماعی در نهادهای مدنی یا احزاب سیاسی داشته باشند تا بتوانند با پرهیز از تکروی‌های متداول، ظرفیت‌های تخصصی و مدیریتی اعضای شورای شهر را به‌طور هماهنگ در خدمت اهداف و برنامه‌های مشترک قرار دهند و از تجربه تلخ تکروی‌های شورای شهر اول پیشگیری کنند.
 
برای تفصیل این موضوع و آشنایی با تجربه مدیریت شهری در دو سال اول بعد از انقلاب در شهر تهران و تجربه بشری در زمینه نحوه پاسخ‌گویی به چالش‌ها و مسائل مدیریت شهری، علاقه‌مندان می‌توانند به یادداشت‌هایی به قلم راقم این سطور مراجعه کنند.
 
منبع: روزنامه شرق 10 اردیبهشت 96





Bottom of Form


Thursday, April 27, 2017

برخورد حضرت علي(ع) با مخالفان سياسي خود


برخورد حضرت علي(ع) با مخالفان سياسي خود
محمد توسلی
در آستانه شهادت مولاي متقيان حضرت علي(ع)، بررسي چگونگي برخورد و مواجهه با مخالفان سياسي در دوران پنج ساله حكومت آن حضرت در شرايط كنوني براي همه شيعيان او به ويژه كساني كه مايلند رفتار سياسي آن پيشوا را الگو قرار دهند مي‌تواند درس‌آموز باشد.
در آن دوران به طور مشخص سه گروه قاسطين، ناكثين و مارقين مخالفان سياسي حضرت امير را تشكيل مي‌دادند. مصداق قاسطين معاويه بود كه از زمان خلافت عمر در شام حكومت مي‌كرد و با تأسي بر سنت‌هاي جاهلي و تقليد از شاهان ايران و روم كاخ سبز و دربار براي خود بر پا كرده بود و به نام اسلام منصب قدرت را تصاحب كرده بود و پس از بيعت گسترده مردم با علي(ع) حاضر به بيعت نشد.
 ناكثين، طلحه و زبير بودند كه پيشينه اصحاب قديمي رسول خدا(ص) را در كارنامه خود داشتند و با توجه به نقشي كه در سرنگوني عثمان داشتند خود را براي رهبري شايسته‌تر از علي مي‌دانستند و با وجود بيعتي كه با علي كرده بودند عدالت علي را برنتافتند و با هواداران خود در بصره عليه حكومت علي قيام كردند.
مارقين، خوارج نهروان هستند كه به علت تحجر فكري و خشكه مقدسي در لحظات حساسي كه سپاهيان علي در جنگ صفين در آستانه پيروزي بودند تحت تأثير نيرنگ معاويه كه قرآن‌ها را بر سر نيزه كرده بود در مقابل علي قرار گرفتند. ابتدا اصرار به پذيرش حكميت داشتند و حضرت به رغم تشخيص خود بخاطر احترام به نظر اكثريت سپاهيان، حكميت را پذيرفت. موقعي كه خوارج متوجه اشتباه خود شدند بر علي خرده گرفتند كه چرا تو حكميت را پذيرفتي و بايد توبه كني.
اگر قاسطين (معاويه) اهل دنيا طلبي و لذات زندگي بودند و ناكثين (طلحه و زبير) تشنه قدرت و سلطه سياسي بودند، مارقين (خوارج) اهل عبادت و شب‌زنده‌داري براساس برداشت‌هاي سطحي و متعصبانه خود و نماد جهالت، حماقت و سنگ‌دلي بودند.
رفتار حضرت علي با اين طيف مخالفان كه در اسناد تاريخي آمده است بسيار آموزنده است [1] در اين مختصر صرفاً به محورهاي اصلي رفتار حضرت علي با مخالفان سياسي خود اشاره مي‌شود:
1-    آزادي بيان ـ خوارج از آزادي كامل براي ابراز نظرات خود حتي توهين به حضرت علي برخوردار بودند، اما نه تنها جلوي انتقادها و حتي توهين‌هاي آنها گرفته نمي‌شد بلكه با سكوت و در مواقع لازم با ارائه توضيحات آگاهي‌بخش با آنان برخورد مي‌شد. و داستانهاي رفتار خوارج در مسجد با حضرت علي كه با تلاوت آياتي از قرآن او را متهم به شرك و انحراف مي‌كردند فراوان نقل شده است. اما حضرت درمقابل آنان كه تا اين حد به او اهانت مي‌كردند و در مسجد او را به تمسخر مي‌گرفتند، شعار مخالف مي‌دادند و حتي مي‌خواستند نمازش را بشكنند صبورانه يا سكوت مي‌كرد و يا آنها را نصيحت مي‌كرد. جالب است كه در اين شرايط حتي حقوق يك نفرشان را هم از بيت‌المال قطع نكرد و از حقوق شهروندي برخوردار بودند.
به تعبير ادبيات امروز در دوران حكومت علي «جرم سياسي» و «زنداني سياسي و عقيدتي» وجود نداشت و مخالفان سياسي و عقيدتي از آزادي كامل برخوردار بودند.
2-    گفت و گو با مخالفان ـ حضرت علي بجاي سركوب و به زندان انداختن مخالفان سياسي خود از راه گفت و گو بستر لازم را براي رهايي از جهل و آگاهي مردم و توسعه فرهنگي و اخلاقي جامعه فراهم مي‌كرد. خطبه‌ها و نامه‌هاي حضرت در نهج‌البلاغه گواه اين واقعيت است. پيامد اين روش ارشاد بجاي تحكم و اجبار، هشت هزار نفر از دوازده هزار نفر خوارج به راه حق بازگشتند. اما افراد متعصبي كه زمينه هدايت نداشتند با لجبازي به موضع باطل خود مصمم‌تر شدند و براي كشتن كافران! به اميد شهيد شدن! با هم پيمان مي‌بستند.
3-    هرگز آغازگر جنگ نبود ـ حضرت علي در مقابل هر سه گروه مخالف، خويشتن داري، صلح طلبي را تا آخرين لحظات پيگيري مي‌كرد. تا آنان دست به شمشير نمي‌بردند هرگز به آنان تعرضي نداشت ـ حتي پس از آغاز جنگ دست از گفت و گو و آگاهي بخشي براي دست برداشتن از خشونت و جاهليت تلاش مي‌كرد و هرگز از جاده انصاف و عدالت خارج نمي‌شد.
4-    برخورد تعالي‌بخش با مخالفان ـ حضرت علي نه‌تنها خود در سخنانش رعايت اخلاق را مي‌كرد و هدف اصلي او آگاهي‌بخشي بود بلكه به همراهان خود هم اجازه نمي‌داد به مخالفان دشنام دهند و به تعبير امروز شعار مرگ‌خواهي سر بدهند. در خطبه 197 به همراهان خود در جنگ صفين كه به معاويه و هواداران او دشنام مي‌دادند فرمود :
«من براي شما نمي‌پسندم كه دشنام دهنده باشيد، اما اگر بجاي دشنام كردار و عملكرد آنها را بيان كنيد و حالشان (مواضع آنها) را يادآوري نماييد اينكار از نظر گفتار بهتر و در مقام عذر مؤثرتر است و بهتر است كه بجاي دشنام دادن چنين بگوييد: بار خدايا خون‌هاي ما و ايشان را از ريختن حفظ فرما و ميان ما و آنها را اصلاح كن و آنان را از گمراهيشان برهان تا كسي كه نادان بحق است آنرا بشناسد و آنكه حريص و شيفته گمراهي و دشمني است از آن باز ايستد.»
نامه تاريخي حضرت علي(ع) به مالك اشتر (نامه 53) حاوي درس‌هاي آموزنده و تاريخي به همه كساني است كه داعيه قبول مسئوليت در اداره جامعه اسلامي را دارند. در اينجا به نقل فرازي از آن اكتفا مي‌كنم: «اي مالك: رحمت به مردم، محبت به آنها و لطف بر ايشان را شعار قلبي خود قرار ده. مبادا نسبت به آنان مانند جانوري درنده باشي كه خوردنشان را غنيمت شماري! چرا كه مردم از دو دسته خارج نيستند؛ يا برادر ديني تو هستند و يا در آفرينش همنوع تو.... هرگاه سلطنت و حكومت برايت ابهت و خودبزرگ‌بيني پديد آورد به عظمت پادشاهي خدا كه فوق تو است و به توانايي او نسبت به خودت در آنچه بر خويش توانا نيستي بنگر كه اينگونه نگريستن كبر و سركشي تو را فرو مي‌نشاند و سرافرازي را از تو باز مي‌دارد و عقل و خردي را كه از تو دور گشته، بسويت باز مي‌گرداند. »
به اميد شناخت و پيروي از رفتار مولاي متقيان حضرت علي(ع) كه شاگرد اول و اسوه تعاليم مكتب رهايي‌بخش و انسان‌ساز اسلام است.  





[1] - مي‌توان به 8 جلد كتاب امام علي به قلم عبدالفتاح عبدالمقصود محقق مصري كه توسط مرحوم آيت‌اله طالقاني و آقاي دكتر سيد محمد مهدي جعفري ترجمه شده است (شركت انتشار) ـ و همچنين كتاب آزادي در نهج‌البلاغه آقاي مهندس عبدالعلي بازرگان ـ (شركت قلم) مراجعه كرد.

بازگشت به قرآن


پاسخ به سئوال: اين روزها چه كتابي را براي مطالعه برگزيده‌ايد؟

بازگشت به قرآن
محمد توسلی
من كتاب « بازگشت به قرآن (2)» مجموعه آثار 19 شادروان مهندس مهدي بازرگان را براي مطالعه روي ميز دارم. اين مجموعه آخرين اثري است كه در اواخر سال 89 توسط بنياد فرهنگي مهندس مهدي بازرگان منتشر شده است البته «بازگشت به قرآن (1)» مجموعه آثار 18 نيز در سال 88 به بازار كتاب عرضه شده است.
علاوه بر اين دو مجموعه آثار، مجموعه آثار 12 و 13 نيز به سير تحول قرآن اختصاص يافته و بقيه حدود 300 اثر مهندس بازرگان نيز كم و بيش به نوعي با آيات قرآن پيوند تنگاتنگ دارند.
پرسش اصلي اين است كه چرا مهندس بازرگان در طول حدود 60 سال خدمات فرهنگي، اجتماعي و سياسي خود همواره از آيات قرآن بهره‌گرفته و در معرفي قرآن به ويژه به نسل جوان  و دانشگاهي جامعه اهتمام ورزيده است؟
پاسخ اين سئوال را خوبست از زبان و قلم خود او بخوانيم: « اين همه تاكيد و توصيه قرآن كه ذكر است براي مؤمنين و مردم، و بايد نه تنها خوانده و گوش داده و فهميده شود بلكه تعقل و تفكر و تفقه در آن بنمايد، براي چيست؟ ... پس همه ما حق داريم و وظيفه داريم و دعوت داريم كه با بضاعت مزجهاتمان از خرمن پر بركتش خوشه برگيريم و براي دنيا و آخرتمان توشه بگيريم .... همه جا صريحاً‌ و اكيداً به ما امر مي‌نمايد كه در تلاوت آيات و تبعيت قرآن عقلمان را به كار اندازيم، دانش و دانايي داشته باشيم، و با تدبر در قرآن، خدايي بودن آن را بيابيم.»
بازگشت به قرآن (1) شامل سه جلد منتشر شده قبلي است كه به «شناخت اجمالي قرآن» و «آفرينش و گزينش آدمي‌زاد» پرداخته است. در بازگشت به قرآن (2)، شامل جلدهاي چهارم و پنجم به موضوعات « دنيا پردازي انسان، بُعد زماني انسان، استكبار و استضعاف، بُعد رواني يا بي ظرفيتي انسان، بُعد عقلي، عاطفي، اخلاقي و نفساني انسان، بُعد اجتماعي انسان و نهايتاً خود جوشي انسان» اختصاص يافته است.
موقعي كه انسان با فطرت خداجوي خود آشنا مي‌شود و جايگاه خود را در خلقت نسبت به هستي و خالق آن درمي‌يابد و از آموزه‌هاي قرآني كه كتاب هدايت، و راهنماي زندگي است بهره مي‌گيرد و با الگوهاي تربيت شده مكتب قرآن پيوند پيدا مي‌كند، به طور طبيعي در «صراط مستقيم» و در زمره «انعمت عليهم» قرار مي‌گيرد.
«بازگشت به قرآن» و البته شناخت مسائل و مشكلات اجتماعي از جمله به مهندس بازرگان اين بينش عميق و برداشت راهبردي از آموزه‌هاي قرآني ارزاني كرد كه به «اختيار» و «آزادي» به عنوان نياز محوري و طبيعي انسان براي رشد و كمالش پي ببرد و در طول حدود 6 دهه تلاش‌هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي خويش همواره به طور منسجم بر آن تاكيد بورزد و براي رفع هر نوع استبداد كه آزادي انسان را سلب كند به تلاش مستمر آگاهي‌ بخش به صورت فردي و اجتماعي بپردازد.
در اين راستا، روشنفكران ديني در تلاش‌هاي خود در سه دهه‌ اخير، از سيدجمال‌الدين اسدآبادي تا طالقاني و بازرگان و تا امروز همواره جامعه را به «بازگشت به قرآن» دعوت كرده‌اند تا با آشنايي با سرچشمه زلال وحي و فطرت انساني خود و با زدودن پيرايه‌ها و خرافات تاريخي از افكار و انديشه‌هاي مردم و رفع موانع توسعه فرهنگي، اجتماعي و سياسي و اصلاح زير ساخت‌هاي جامعه به تدريج بستر لازم براي رشد و بالندگي جامعه فراهم شود. بديهي است كه آنان در اين فرآيند همواره به خداوند بزرگ توكل داشته و با اميد به آينده‌اي روشن در فراز و نشيب تحولات روزگار با يأس و نا اميدي روبرو نمي‌شوند.





Friday, April 14, 2017

بهترين گزينه در راستای مصالح ملی، «تداوم» است


بهترين گزينه در راستای مصالح ملی، «تداوم» است
محمد توسلی
اگر ما به‌عنوان یک شهروند ایرانی به دنبال توسعه همه‌جانبه و پایدار جامعه خود هستیم ‌که البته هستیم؛ تعالیم پاک پیامبران و تجربه بشری نشان داده است که پیش‌نیاز این توسعه؛ آزادی، دموکراسی و حاکمیت ملت است؛ به‌طوری‌که مردم اختیار و حق تعیین سرنوشت خود را در اداره امور شهرها و کشورشان داشته باشند. در جوامعی چون ایران دستیابی به یک جامعه دموکراتیک و حکومت از پایین، نیازمند طی فرایند طولانی یادگیری و تحول فرهنگی - اجتماعی است. این فرایند خوشبختانه در طول صد سال گذشته به‌ویژه بعد از انقلاب اسلامی ٥٧، با فرازونشیب‌های زیاد طی شده و جامعه امروز بارها نشان داده است که با برخورداری از آگاهی و هوشمندی بالا و واقع‌بینی، با وجود محدودیت‌ها و موانع جدی، از فرصت هر انتخابات برای تقویت این فرایند یادگیری و‌ گذار به دموکراسی استفاده کرده‌اند. 
دو انتخابات مهم شوراها و ریاست‌جمهوری پیش‌رو در حالی برگزار می‌شود که كشور علاوه بر محدودیت‌ها و مشکلات داخلی، در سطح منطقه‌ای و جهانی نیز با چالش‌های جدی روبه‌رو است. در چنین شرایط حساس و مناقشه‌برانگیزی، حضور و مشارکت گسترده مردم در انتخابات و انتخاب بهترین گزینه‌های ممکن می‌تواند منافع و امنیت ملی ایران را تضمین کند. 
درخصوص انتخابات شوراها که با ارزیابی و دستاوردهای تجربه چهار دوره گذشته، در این مرحله با استقبال بیشتر مردم روبه‌رو شده است، جا دارد به تفصیل بیشتر و با توجه به اصول قانون اساسی، جداگانه و در نوشتاری مستقل، به آن پرداخته شود. در اینجا صرفا‌ درخصوص انتخابات ریاست‌جمهوری به اختصار، با توجه به نامزدهایی که تاکنون مطرح شده‌اند و چالش‌هایی که دولت آقای حسن روحانی با آنها روبه‌رو بوده و برنامه‌ریزی‌هایی که برای رفع مشکلات اقتصادی و تنظیم مناسبات سیاست خارجی صورت گرفته است، به نظر راقم این سطور بهترین گزینه در راستای منافع و مصالح ملی، تداوم دولت آقای روحانی است؛ تا دولت تدبیر و امید بتواند با پاسخ‌گویی شفاف و تقویت مواضع دولت و همکاران خود، به‌ویژه در حوزه مناسبات داخلی کشور و هماهنگ با مجلس، به مطالبات مردم، به‌ویژه حقوق شهروندی، تأمین معیشت مردم و امنیت ملی جامه عمل بپوشاند. 
پیچیدگی‌هایی بر سر راه برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری دیده می‌شود که با ورود کاندیداهایی نظیر احمدی‌نژاد بر شدت آن افزوده شده است. نهی رهبری از دوقطبی‌شدن انتخابات در همین ‌راستا بود که البته به نظر می‌رسد این دغدغه مورد عنایت محافظه‌کاران و مدعیان اصولگرایی قرار نگرفت.
 اجماع طیف‌های گسترده اصلاح‌طلبان بر معرفی کاندیدای واحد – دکتر روحانی – و احتراز از هر نوع عملکرد و تصمیمی که آرای طرفداران اصلاحات را پراکنده و متشتت کند، می‌تواند در راستای اثرگذاری بیشتر آرا و تقویت جبهه مردمي در برابر پوپولیسم سودمند باشد. 
منبع: روزنامه شرق 26 فروردین 96