Thursday, September 20, 2018

ضرورت اصلاح‌طلبي جامعه محور



گفت‌ و‌گو با محمد توسلي، دبیرکل نهضت آزادی ایران:
ضرورت اصلاح‌طلبي جامعه محور
از بازرگان آموختم نباید با سیاست قهر کرد

مرجان زهراني
شايد در ميان هيچ طيف و حزبي از اصلاح‌طلبان، گروهي به اندازه نهضت آزادي به «اصلاحات جامعه‌محور» اعتقاد و التزام نداشته ‌باشد اما چنين باوري همواره اين سوال را ايجاد مي‌كند كه آيا نهضت‌‌آزادي‌ها به اين دليل كه مي‌دانند هرگز نمي‌توانند جاي و جايگاهي در قدرت داشته‌ باشند مدام بر «اصلاحات جامعه‌محور» تاكيد مي‌كنند؟ محمد توسلي در گفت‌وگويي تفصيلي با «اعتماد» به اين سوال پاسخ داده و تاكيد كرده كه او و همفكرانش در هيچ دوره‌اي به فكر حضور در قدرت نبوده‌‌اند. او معتقد است تعريف آكادميك شكل‌گيري احزاب براي حضور در قدرت تنها مختص به جوامع دموكراتيك است و جنبش اجتماعي در جريان «اصلاحات» نقش موثري دارد. محمد توسلي همچنين در اين گفت‌وگو به سوالاتي در‌مورد شوراي عالي سياستگذاري، جنبش اجتماعي اصلاحات، نسبت اصلاح‌طلبان با دولت و دستاورد دهه 90 اين جريان سياسي پاسخ داده كه البته آنچه منتشر شده است تنها بخشي از مصاحبه با دبيركل نهضت آزادي است و قرار است بخش‌هاي ديگر آن در ماه‌هاي آتي منتشر شود.
*آقاي مهندس توسلي شما همواره بر اصلاحات جامعه محور تاكيد داشته‌ايد، در مقابل برخي اين نقد را به نهضت آزادي دارند كه چون مطمئن هستند راهي براي بازگشت به درون قدرت و حضور در مناصب سياسي ندارد بر اصلاحات جامعه محور تاكيد دارند و از مفاهيمي صحبت مي‌كنند كه اصلاح‌طلبان درون قدرت نمي‌توانند بر آن تاكيد كنند؟
نهضت آزادي هيچ‌وقت نگاه قدرت‌محور نداشته است، اگر ابتداي انقلاب هم مهندس بازرگان قبول مسووليت كرده‌ به عنوان تكليف ملي بوده‌ است. آن زمان هيچ گزينه‌اي جز بازرگان براي دوران گذار وجود نداشت. اگر در انتخابات بعدي هم حضور پيدا كرديم هدف‌مان حضور در قدرت نبود، هدف تقويت فرآيند گذار به دموكراسي بود. ما در بيانيه‌هاي خود در دهه 60 و 70 هم اين موارد را مورد تاكيد قرار داده‌ايم.
آموزه‌هاي قرآني از جمله آيه 25 سوره حديد كه در مورد رسالت پيامبران صحبت كرده‌، نشان مي‌دهد كه همه پيغمبران از جمله پيامبر اسلام را با كتاب و ميزان (وسايل آگاهي‌بخشي و هدايت) فرستاده‌اند تا ناس (شهروندان) ارزش‌ها را در جامعه پياده كنند. هيچ‌وقت گفته نشده كه پيامبران بايد وارد قدرت شوند تا ارزش‌ها را حاكم كنند. در واقع آموزه‌هاي قرآني هم نشان مي‌دهد نگاه همه پيامبران جامعه‌محور بوده است. جامعه كه آگاه شد راهش را پيدا مي‌كند. تجربيات بشري هم نشان داده كشورهاي توسعه‌يافته راهكار توسعه جنبش اجتماعي و جامعه مدني را در پيش گرفته‌اند.
از سويي لااقل بيش از دو دهه است كه ديگر گفتمان انقلاب جايگاهي ندارد و گفتمان اصلاحات مطرح است. در واقع از طريق توسعه جنبش‌هاي اجتماعي و نهادهاي مدني آگاهي‌بخشي به جامعه صورت مي‌گيرد. وقتي آگاهي افزايش يابد آنچنان مطالبات بالا مي‌آيد و فشار زياد مي‌شود كه حاكميت تسليم مطالبات مردم مي‌شود. بنابراين نهضت آزادي همواره بر اين راهبرد تاكيد داشته است.
*برخي مدعي هستند كه اصلاحات به بن‌بست رسيده است. آيا به اين گزاره اعتقاد داريد يا تصور مي‌كنيد اصلاحات قدرت‌محور با موانعي جدي روبه‌رو است؟
برخي چنين سوالي را به اين شكل مطرح مي‌كنند يا اين توجيه را دارند كه حاكميت تمايلي به اصلاح ندارد. اين افراد چنين تصور مي‌كنند كه دوران اصلاحات به پايان رسيده است.
از سويي ديگر به اين ماجرا نگاه كنيد؛ آقاي خاتمي بعد از مدتي با نمايندگان ادوار ديدار داشتند و در جمع آنها سخنراني كرد. همچنين در جريان اين ديدار 15 راهكار ارايه داد. آقاي خاتمي سرمايه اجتماعي اصلاح‌طلبان است اما سوال اينجا است كه راهكارهاي ارايه شده چه بازخوردي در جامعه داشت؟ آيا مورد استقبال قرار گرفت؟
اين راهكارها در جامعه كمتر مورد توجه قرار گرفت، زيرا جامعه ما اين راهكارها را تكراري تلقي كرد. راهكارهايي كه خاتمي مطرح كرد مواردي از اين دست بود: ايجاد و تقويت فضاي همبستگي ملي، وحدت ملي، تغيير نگاه رسانه‌ ملي، ايجاد فضاي باز و آزادي سياسي، محدود كردن دايره غير خودي، اعلام عفو عمومي، رفع حصر، شنيدن اعتراض مردم و… حال اين سوال مطرح است چگونه ما مي‌خواهيم به اين راهكارهاي مطلوب جامه عمل بپوشانيم.
اساسا مسير رفتن به سمت تحقق اين راهكارها مشخص نيست. ما بايد ببينيم كساني كه در قدرت هستند در اين چهار دهه با چه موانعي براي اصلاح روبه‌رو بودند؛ به خصوص در دو د‌هه‌اي كه اصلاح‌طلبان درون قدرت حضور داشتند چه موانعي باعث عدم تحقق اصلاحات شده است. چه موانعي باعث شده كه نتوانند مباني توسعه سياسي و مطالبات تاريخي ملت را محقق كنند. افرادي كه اصولا به آزادي، حقوق شهروندي و حاكميت ملت باور ندارند چون باور ندارند و در جايگاه سخت قدرت حضور دارند با شيوه‌هاي مختلف در اين چهار دهه گذشته به ويژه در دو دهه اخير با چنين مفاهيمي مقابله كردند.
نظارت استصوابي هم ريشه در همين تفكر دارد؛ تفكري كه تلاش دارد تا بخش‌هاي انتخابي قدرت كه رياست‌جمهوري و مجلس است با فيلتر باشد تا كساني در معرض انتخاب مردم قرار گيرند كه با خودشان هماهنگ باشند.
در دوم خرداد 76 جمعي از مديران و فعالان سياسي ما به اين نتيجه رسيدند كه منافع ملي و عقلانيت حكم مي‌كند تا راهكار اصلاح‌طلبي و توسعه سياسي را پيش بگيريم. به تدريج اين جمع وزن بيشتري پيدا كرد و در قدرت بالا رفت اما طرف ديگر هم اختيارات خاص خود را داشت و كوشش كرد از طريق نظارت استصوابي محدوديت‌هايي ايجاد كند.
در دوم خرداد خاتمي يا در 29 خرداد 96 روحاني هم كانديداهاي نزديك به آنها تلقي مي‌شدند كه از فيلتر صلاحيت گذشتند اما به هر حال مطالبات مردم و جنبش اجتماعي به گونه‌اي است كه كانديداي رييس‌جمهوري مجبور است براي انتخاب شدن به مردم وعده‌هايي بدهد. بيان اين وعده‌ها التزامي براي كانديدا ايجاد مي‌كند تا در راستاي مطالبات مردم گام بردارد. همين موضوع باعث مي‌شود كه اين روزها چنين سوالي در ميان نسل جوان ايجاد شود كه نسبت عملكرد اصلاح‌طلبان با اين همه محدوديت در قدرت با حاكميت چيست؟
*بعد از راهكارهاي ۱۵ گانه سيد محمد خاتمي، دو بيانيه هم از سوي دو گروه از اصلاح‌طلبان صادر شد. ارزيابي شما از اين دو بيانيه چيست؟ به نظر شما اين دو بيانيه توانست راهكارهاي عملياتي‌تري را پيش پاي مردم بگذارد؟
آنها هم راهكارهايي را ارايه دادند كه بيان آن قابل تقدير است اما راهكاري كه بتواند راه‌گشا باشد پيش روي جامعه ما قرار ندارد و كماكان با بن‌بست روبه‌رو هستيم.
*راهكار چيست؟
نگاهي كه مهندس بازرگان بعد از انقلاب داشت اين بود كه بر اساس گفتمان جامعه محور عمل كنيم و در راستاي آگاهي بخشي قدم‌برداريم. بازرگان بعد از دولت موقت قهر نكرد بلكه به شوراي انقلاب رفت و نماينده مردم تهران در مجلس شد. بعد از خرداد 60 به مجلس مي‌رفت و سخنراني‌هايي داشت.
اگر به آثار سال 60 بازرگان نگاهي بيندازيد، نشان مي‌دهد كه به لحاظ ذهني فعال بوده و توليد داشته و كار آگاهي‌بخشي انجام مي‌داده است. آثاري كه در مجموعه «انقلاب اسلامي» و «بازيابي ارزش‌ها» آمده است و در آنها كوشش شده به زبان روز و با تكيه به قرآن به جامعه راهكار نشان دهد.
بازرگان در بسياري از آثار خود در دهه شصت همچنين در مجموعه سخنراني‌هاي «ناگفته‌هاي بعثت» توضيح مي‌دهد كه تمام آيات در مورد بعثت را مرور كرده اما هيچ كجا از قدرت صحبتي نشده است. اصلا رسالت پيامبران حضور در قدرت نيست. نهايتا در سال 71 اثر «آخرت و خدا هدف بعثت انبيا» را مي‌نويسد كه اصلا اثري از حضور انبيا در قدرت نيست.
اين توضيحات را از اين جهت مطرح مي‌كنم تا مشخص شود چرا جنبش اصلاحات بايد جامعه محور باشد.
از همان زمان انقلاب مشروطه شيخ فضل‌الله نوري مطرح مي‌كرد نيازي به وضع قانون نيست و نيازي نيست كه ما مجلس داشته باشيم و ما به عنوان مجتهد قانون مستند به فقه در اختيار داريم و مردم هم مكلف به انجام آنها هستند. در مقابل شيخ‌فضل‌الله نوري، شيخ مرتضي انصاري و آخوند خراساني از مراجع بزرگ نجف هم هستند. امروز آيت‌الله سيستاني در عراق مرجع تقليد است اما در قدرت حضور ندارد، بلكه در عرصه عمومي است و اتفاقا نقش تاثيرگذاري در تحولات اجتماعي عراق دارد.
*بحث جنبش اجتماعي و اصلاحات جامعه‌محوربه معناي اين است كه فشار از پايين چانه‌زني از بالا را ناديده بگيريم و تنها بر فشار از پايين تمركز كنيم؟ اين باعث مي‌شود راه‌هاي مسدود شده اصلاحات باز شود؟
بله؛ جنبش اجتماعي ايران در حال حاضر اين قدرت را ندارد، اما اين قدرت به وجود خواهد آمد. البته اصلاح‌طلباني كه در قدرت قرار مي‌گيرند بايد هماهنگ با جنبش اجتماعي و در راستاي مطالبات مردم عمل كنند. وقتي جنبش اجتماعي توسعه پيدا مي‌كند فشار اجتماعي باعث مي‌شود تا نگاه سخت قدرت كاهش پيدا كند. گام اول برداشتن نظارت استصوابي است تا حاكميت ملت تحقق پيدا كند. در گام‌هاي بعدي هم قوه قضاييه‌اي مستقل و منتخب مردم و پاسخگو بايد تشكيل شود.
*فكر مي‌كنيد براي سال ۱۴۰۰ هم مردم اقبالي به اصلاح‌طلبان نشان مي‌دهند؟
پيش‌بيني مشكل است؛ اما با توجه به شرايط خاص و مشكلات و فشارهاي بيروني كه در مملكت وجود دارد همچنين تحريم‌ها و تهديد‌ها و البته حساسيت ملت ما نسبت به تماميت ارضي و منافع ملي مردم راهكاري كه در راستاي منافع ملي باشد انتخاب خواهند كرد. به همين علت من به آينده اميدوار هستم.
*آيا به نظر شما هم مهم‌ترين رقيب اصلاح‌طلبان براندازان هستند؟
هيچ گزينه سومي وجود ندارد. اگر جنبش اصلاح‌طلبي با گفتمان جامعه‌محور نتواند از داخل سازماندهي كند و با نگاه منافع ملي عمل نكند زمينه براي آنان كه در خارج به دنبال براندازي هستند فراهم مي‌شود.
*شما با پيشنهاد حجاريان در مورد تشكيل هسته سخت موافق هستيد يا پيشنهاد هسته نرم محمدرضا تاجيك را موثر مي‌دانيد؟
اين دو راهكار الزاما در تقابل هم نيستند. اگر تعريف هسته سخت براي مديريت باشد مي‌تواند نسل جوان را هم جذب كند.
*هسته سخت قابليت اجرايي شدن دارد؟
اميدوار هستم محقق شود و با توجه به شرايط مي‌توان گفت چنين جمعي شكل خواهد گرفت.
*نهضت آزادي عماد بهاور را براي حضور در شوراي عالي سياستگذاري اصلاح‌طلبان معرفي كرده است. اين حضور مي‌تواند موثر باشد؟
آقاي بهاور از طرف نهضت آزادي به صورت موقت و مشروط حضور يافته‌اند. اگر ايشان به همراه جمع حاضر در شوراي عالي سياستگذاري نتوانند تحول مورد نظر را در ظرف مدت شش ماه ايجاد كنند از مجموعه بيرون خواهند آمد.
*تحول مد نظر نهضت آزادي چيست؟
افرادي كه در شوراي عالي حضو دارند بايد انتخابي و در جايگاه «پارلمان اصلاحات» باشند. جنبش اجتماعي بايد احساس كند در اين جريان نقش دارد. الان مردم احساس مي‌كنند شوراي عالي مجموعه‌اي انتصابي است و به همين دليل نتوانسته تاثيرگذار باشد. بايد تحولي در ساختار ايجاد و به پارلماني انتخابي تبديل شود؛ به نحوي كه مردم احساس كنند به نوعي در اين تشكيلات تاثيرگذار هستند.
*پارلمان اصلاحات جوابگوي نياز جنبش اجتماعي است؟
بله اگر تشكيل شود.
*گزينه بهتري نسبت به شوراي سياستگذاري است؟
بله. اگر جنبش اجتماعي احساس كند در آنجا حضور و نماينده دارد. احساس كند كساني كه عضو اين شورا هستند منافع شخصي را دنبال نمي‌كنند و نقش موثري در مديريت جنبش اصلاحات دارند.
*اگر شوراي سياستگذاري يا پارلمان تشكيل نشود چطور؟ برنامه اصلاحات براي جنبش اجتماعي چه بايد باشد؟
جنبش اجتماعي بالاخره راه خود را مي‌رود. آنچه مهم است تقويت شوراي سياستگذاري است. خاتمي و عارف سرمايه‌هاي اجتماعي هستند. بايد طوري عمل شود كه اين سرمايه‌هاي اجتماعي حفظ شوند به شرطي كه خودشان را با نيازهاي جنبش اجتماعي هماهنگ كنند.
*آيا خاتمي و عارف در اين مسير قرار دارند؟
بايد منتظر رويدادهاي آينده و كنش‌هاي آينده بود. اصلاح‌طلبان با آزمايشي بزرگ مواجه هستند. اگر در قدرت هستند بايد نگاه جامعه‌محور داشته‌باشند. كساني كه مي‌خواهند به قدرت بچسبند و از جنبش اجتماعي ببرند جنبش اجتماعي آنها را حذف خواهد كرد.
*حتي اگر خاتمي باشد؟
تصورم اين است كه خاتمي هم خود را با جنبش اجتماعي تطبيق مي‌دهد. با شناختي كه از او دارم فكر مي‌كنم او خودش را با جنبش اجتماعي هماهنگ مي‌كند. ايشان به قدرت نچسبيده و شخصيت خود را نشان داده است.
*به نظر شما نسبت اصلاح‌طلبان با دولت امروز بايد چگونه باشد؟ آيا همچنان بايد موضع حمايتي داشته‌باشند؟
در شرايط كنوني بايد از دولت روحاني حمايت مشروط كرد؛ چرا كه در مقابل تفكر تندروي مقابل ايستاده است اما اين حمايت به معني نقد نكردن عملكرد دولت نيست.
*با توجه به تغييرات ادبيات و لحن روحاني و گردش به راستي كه داشته است آيا اين حمايت توجيهي دارد؟
مطلق نگاه نكنيم. همين فضاي نسبتا باز امروز در دولت روحاني امكان يافته است. بپذيريم كه تحولات اجتماعي تدريجي است و در يك شب اتفاق نمي‌افتد.
بايد واقع‌بينانه به اين موضوع نگاه كرد و برنامه داشت. بايد ديد چه جايگزيني وجوددارد. دولت روحاني بايد نقد شود اما اصلاح‌طلبان هم بايد براي آينده خود برنامه‌ريزي و تحليل كنند كه در اين همكاري چه هزينه‌هايي داده‌اند و حالا چه دستاوردي دارند.
*به نظر شما در اين چند سال اخير حمايت از روحاني بيشتر هزينه داشته يا فايده؟ آيا باز هم مردم براي ۱۴۰۰ با توجه به وضعيت كنوني اقبالي به اصلاح‌طلبان نشان مي‌دهند؟
هنوز نمي‌توان پيش‌بيني كرد. اين موضوع بستگي به درايت اصلاح‌طلبان دارد كه در اين فاصله بيش از دو سال چگونه برنامه‌ريزي و نيروها را سامان‌دهي مي‌كنند.
*الان بعد از 5 سال دستاورد اصلاح‌طلبان چه بوده است؟
حداقل دستاورد اين بوده كه محافظه‌كاران در قدرت قرار نگرفته‌اند. دانشگاه‌ها كه فضايي كاملا بسته داشته‌ به‌طور نسبي باز شده و مقداري انجمن‌ها به كار افتاده‌اند. رسانه‌ها هم به صورت نسبي فضاي بازتري دارند. در اين شرايط بايد از خودمان بپرسيم كه اگر اين نبود چه چيزي در انتظار مان بود.
*اين توجيه يا سوال براي بدنه اجتماعي كفايت مي‌كند؟
بايد ديد چه گزينه‌هاي ديگري وجود داشته و دارد. شرايطي كه در حال حاضر داريم كف است اگر كف را از دست بدهيم چيزي نداريم. موقعي مي‌توانيم اين كف را از دست بدهيم كه اصلاح‌طلبان گزينه ديگري همچون نهادهاي مدني توسعه يافته و جنبش اجتماعي بارور شده و احزاب و گروه‌هاي سياسي قوي داشته‌باشند و با گفت‌وگو و تعامل براي منافع مشترك سازمان‌دهي شوند.
*اساسا اصلاحات جامعه‌محور بدون قدرت در ساختار سياسي، اجتماعي ايران معنا دارد و اجرايي مي‌شود؟
به لحاظ جامعه‌شناسي نظريات متفاوتي وجود دارد لااقل يك نظريه اين است كه موقعي بايد حضور در قدرت مطرح شود و احزاب به دنبال قدرت باشند كه جامعه واقعا دموكراتيك باشد. اگر جامعه‌اي دموكراتيك نباشد براي چه بايد در چنين جامعه‌اي درون قدرت رفت. بايد زمينه دموكراسي و حاكميت ملت در جامعه فراهم باشد تا ورود در قدرت مفيد باشد. نهضت آزادي ايران همواره به نگاه جامعه محور تاكيد داشته است. البته به كساني هم كه با نگاه و برنامه اصلاح‌طلبي وارد قدرت مي‌شوند كمك كرده است اما نگاه راهبردي بايد جامعه‌محور باشد تا آگاهي جامعه آنقدر بالا برود كه قدرت فائقه را داشته و تحول در ساختار قدرت فراهم شود.با توجه به تجربيات تاريخي نبايد انتظار داشت در چهار دهه همه مسائل پيش رو حل شود. فرآيند گذار به دموكراسي بايد طي شود تا احزاب در يك جامعه آزاد و قانونمند برنامه‌هاي‌شان را اعلام كنند و در اختيار مردم قرار دهند و مردم با انتخاب برنامه مورد نظرشان به آنها راي دهند. هنوز ما از اين مرحله فاصله داريم. اينكه در علم سياست گفته مي‌شود احزاب تشكيل مي‌شوند تا به قدرت برسند البته براي شرايط جامعه دموكراتيك است.
منبع: رزونامه اعتماد 24 شهريور 97





Wednesday, September 19, 2018

درس هایی از كودتاي 28 مرداد



درس هایی از كودتاي 28 مرداد
بررسی زمینه های کودتای 28 مرداد در سه جبهه داخلی، بیگانگان و دربار پهلوی
محمد توسلی
كودتاي 28 مرداد سال 32 يكي از مقاطع مهم و تاثيرگذار در تاريخ يكصد ساله اخير كشورما را به خود اختصاص داده است و جا دارد به مناسبت سالروز 28 مرداد و به ویژه در شرایط کنونی که کشورمان با تهدید هایی از سوی بیگانگان مواجه است، براي درس‌آموزي با باز نشر خاطرات به آن پرداخته شود. پس از انقلاب مشروطيت و باز توليد استبداد در قامت رضاخان، دو دهه استبداد سياسي بر جامعه ما حاكميت يافت. تحولات جهاني پس از جنگ جهاني دوم و شهريور 1320 و بردن رضاخان از ايران، يك دهه فضاي نسبتاً باز سياسي فرصتي براي بازسازي زير ساخت‌هاي فرهنگي ـ اجتماعي و پيگيري مطالبات انقلاب مشروطيت فراهم شد. ثمره اين تلاش‌ها، شكل‌گيري نهضت ملي ايران و حكومت 28 ماهه شادروان دكتر محمد مصدق است. برنامه ملي كردن صنعت نفت ايران و قطع سلطه و استيلاي ديرين انگليس، زمينه‌سازي براي حاكميت ملت بر سرنوشت خويش و فرياد آزاديخواهي و استقلال طلبي تحولات شگرفي نه تنها در فضاي سياسي ـ اجتماعي ايران بلكه امواج آن در منطقه گسترش پيدا كرد. بيگانگان به طور مشخص انگليس و آمريكا و همچنين روسيه شوروي كه منافعشان در معرض مخاطره قرار گرفته بود با برنامه‌ريزي راهبردي در مقاطع مختلف براي به زانو در آوردن و سقوط دولت ملي دكتر مصدق از هيچ اقدامي فرو گذار نكردند.
محاصره اقتصادي ايران از سوي انگليس و آمريكا با همراهي روسيه شوروي، توطئه 30 تير 1331 توسط ايادي بيگانگان از طريق دربار، اجراي طرح ترور دكتر مصدق در 9 اسفند 1331 و نهايتاً ايجاد شكاف در سطح رهبران نهضت‌ ملي ايران و تشنج آفريني‌هاي جناج‌هاي راست و چپ، از جمله رويدادهايي است كه براي سقوط دولت ملي دكتر مصدق تدارك شده بود، اما با تدبيـر دكتر مصدق و همكاران صـديق او و حمايت قاطبه ملـت ايران با شكسـت مواجه شده بود. در آخرين مرحله برنامه كودتاي28 مرداد با همكاري سازمان‌هاي اطلاعاتي آمريكا (سيـا) و انگليس MI-6 ، از كانال عوامل وابسته به دربار پهلوي اجرا شد و با سقوط دولت ملي دكتر مصدق ضربه سنگيني بر نهضت ملي ايران و دستيابي به مطالبات تاريخي ملت ايران، یعنی آزادی، استقلال و حاکمیت ملت وارد و فرایند گذار به دموکراسی متوقف گردید.
بررسی فرآيند شكل‌گيري زمينه‌هاي كودتاي 28 مرداد و نقش تاريخي پايگاه‌هاي استبداد براي اجراي برنامه‌هاي استيلاي بيگانگان و نهايتاً نقض استقلال كشور در شرایط کنونی که کشور در معرض تهدید بیگانگان قرار دارد می تواند درس ها و عبرت هایی داشته باشد.
زمينه‌هاي كودتاي 28 مرداد را به طور مشخص مي‌توان در سه جبهه داخلي، بيگانگان و دربار پهلوي مورد بررسي قرار داد. اما همانگونه كه اشاره شد پس از اجراي قانون ملي شدن صنعت نفت ايران و خلع‌يد از مديريت شركت نفتي انگليسي در آبادان توسط شادوران مهندس بازرگان و هئيت اعزامي همراه، انگليس با همراهي آمريكا براي حفظ منافع نفتي خود در ايران و منطقه به طور مستمر برنامه‌ريزي كردند.
اسناد و مدارك منتشر شده ارتباط تنگاتنگ مثلث سفراي انگليس، آمريكا ـ دربار پهلوي و مخالفان دولت دكتر مصدق پس از 30 تير 1331 (آيت‌اله كاشاني، مظفربقايي، حسين مكي و سيد ابوالحسن حائري‌زاده و ....) را نشان مي‌دهند.
جبهه داخلي
در جبهه داخلي عملاً زمينه‌ها پس از رخداد 30 تير 1331 و پيروزي دكتر مصدق گسترش پيدا مي‌كند. آيت‌اله كاشاني كه نقش برجسته‌اي در حمايت از دكتر مصدق داشت خواهان امتيازاتي براي اظهار نظر در خصوص انتخاب وزرا و ساير امور اجرايي كشور داشت كه البته اين امر مورد قبول دكتر مصدق نبود.
عدم تأمين انتظارات آيت‌اله كاشاني سر آغاز ايجاد شكاف و اختلاف در سطح فراكسيون نهضت ملي شد. در چنين شرايطي آيت‌اله كاشاني نامزد رياست مجلس شد و با رأي بالا انتخاب گرديد. دكتر مصدق با مداخله رئيس مجلس در امور اجرايي موافق نبود و به ادارات و نهادهاي دولتي دستور داده بود به توصيه‌هاي كاشاني و فرزندان و اطرافيان وي ترتيب اثر ندهند. بتدريج آيت‌اله كاشاني كه روزي در كنار دكتر مصدق بود نقش رهبري مخالفان دكتر مصدق را به دست گرفت.
حسين مكي نماينده اول تهران كه خود را قهرمان خلع يد از شركت نفت مي‌دانست پس از 30 تير آشكارا مخالفت خود را با اختيارات دولت مصدق آغاز كرد و در جمع مخالفان دكتر مصدق قرار گرفت. و با مانورهاي مختلف موجبات تضعيف دولت را تا سقوط مصدق فراهم ساخت.
دكتر مظفر بقايي كه امروز اسناد وابستگي وي به بيگانگان منتشر شده است از طريق نطق‌هاي اعتراض آميز خود در مجلس عليه دولت دكتر مصدق و حتي دعوت مردم به شورش و قيام عليه دولت در جبهه مخالفان قرار گرفت. قتل افشار طوس رئيس شهرباني مقتدر دكتر مصدق براساس اعترافات منتشر شده در منزل دکتر بقایی برنامه‌ريزي شد و ضربه سنگينی به اقتدار دولت دكتر مصدق وارد گرديد.
علاوه بر جدا شدن جمعي از شخصيت‌هاي نهضت ملي كه عمدتاً ريشه‌هاي خصلتي و شخصي داشت و مستقيم و غير مستقيم توسط بيگانگان هدايت مي‌شدند حدود يكماه پس از پيروزي 30 تير ماه كه فرماندهي ارتش در اختيار دولت قرار گرفت، 136 تن از افسران ارتش به دليل عدم صلاحيت خدمتي بازنشسته شدند. 15 تن از امراي ارتش نيز به همين علل پاكسازي شدند. اين گروه كه نسبت به بازنشستگي خود معترض بودند به سرپرستي سرلشگر فضل‌اله زاهدي، به عنوان رئيس كانون افسران بازنشسته و سناتور انتصابي شاه، كانون افسران بازنشسته را تبديل به ستاد توطئه‌هاي ضد دولت ملي دكتر مصدق كردند.
در چنين شرايطي ميدلتون كاردار سفارت انگليس در گزارش خود به ايدن وزير خارجه انگليس گزارش مي‌دهد:
«اپوزيسيون ايران نيرومندتر شده و ژنرال زاهدي موفق به جلب حمايت مخالفان و به عنوان تنها جانشين ممكن براي مصدق گرديده است»
نخستين رويارويي آيت‌اله كاشاني و دكتر مصدق در پي نامه آيت‌اله كاشاني به مجلس اتفاق افتاد كه با تمديد اختيارات دكتر مصدق مخالفت شده بود و آنرا خلاف شرع و قانون توصيف و تصريح كرده ‌بود كه وي به عنوان رئيس مجلس اجازه نمي‌دهد چنين لوايحي در دستور كار مجلس قرار گيرد.
البته هئيت رئيسه مجلس در پاسخ محترمانه‌اي درخواست آيت‌اله كاشاني را قانوني نداستند.
در تقابل اقدامات مخالفان، دكتر مصدق از طريق پيام‌ها و نطق‌هاي راديويي مردم را در جريان حوادث روز قرار مي‌داد و ريشه مسائل را كه عمدتاً مربوط به مذاكرات نفت و ايستادگي دولت او براي استيفاي حقوق ملت ايران و زياده‌خواهي بيگانگان بود براي آگاهي مردم توضيح مي‌داد.
مردم نيز براي حمايت از اقدامات دولت تظاهرات گسترده‌اي برپا مي‌كردند (از جمله 28 ديماه 1331). براي تشديد اختلافات عوامل پنهاني نامه‌هاي مجعولي عليه آيت‌اله كاشاني منتشر مي‌كردند و از سوي ديگر نمايندگان مخالف مجلس براي تحريك عواطف مذهبي مردم عليه دولت لايحه تحريم كامل مشروبات الكلي را مصراً‌ پيگيري مي‌كردند.
در شرايط ماه‌هاي پاياني سال 1331، دكتر مصدق به رغم تمامي توانايي‌ها و پايداري در مقابل بيگانگان و دربار پهلوي عملاً ‌حمايت سازماني جبهه ملي را به علت اختلافات پديد آمده از دست داده بود و عملاً فقط مردم در تظاهرات خياباني از دولت پشتيباني مي‌كردند كه بتدريج به طوري كه توضيح داده خواهد شد بعلت فضاي مبهم سياسي در روز كودتا، مردم كاملاً بهت‌زده و بي تفاوت شدند.
جبهه خارجي و دربار
ارتباط سفراي انگليس و آمريكا در اين دوره آنقدر با شاه و دربار پهلوي نزديك و هماهنگ است كه مي‌توان اين دو جبهه را با هم مورد بررسي قرار داد.
از خاطرات مذاكره كنندگان از جمله مهندس حسيبي كه در مذاكرات حضور داشته نقل شده است، كه پس از اعلام ملي شدن صنعت نفت ايران و شروع مذاكرات ايران و انگليس براي تعيين ميزان غرامت به شركت انگليسي، آمريكايي‌ها نيز در مذاكرات حضور داشتند و مواضع آنها با دولت ايران نزديك بود. اما بتدريج كه آمريكايي‌ها در مذاكرات شاهد پايداري و ايستادگي دكتر مصدق براي تامين منافع ملي ايران بودند و البته تلاش انگليسي‌ها، نهايتاً آمريكا و انگليس هماهنگ در مقابل ايران قرار گرفتند.
آمريكا در دوره رياست جمهوري ترومن از حزب دموكراتها براي حل و فصل موضوع نفت ايران پيگيري زيادي كردند ولي به نتيجه نرسيد و با روي كار آمدن آيزنهاور از حزب جمهوري خواهان عملاً اوضاع به نفع انگليس كاملاً تغيير پيدا كرد، به طوري كه عدم موافقت دكتر مصدق با پيشنهاد مشترك انگليس و آمريكا عملاً در اسفند ماه 1331 مذاكرات را با شكست مواجه كرد و همزمان طرح مشترك سازمان‌هاي اطلاعاتي انگليس MI-6 و آمريكا CIA براي سقوط دولت مصدق آغاز گرديد.
استراتژي انگليس خودداري از دادن هر نوع امتياز به ايران بود و آمريكا را كاملاً متقاعد ساخته بود. ايدن وزير امور خارجه انگليس در خاطراتش مي‌نويسد:
«از اينكه با آمريكايي‌ها به تفاهم نزديك شده بوديم خشنود بوديم. اوضاع در ايران به طور جدي بحراني مي‌شد و من در اين انديشه بودم كه بايد توجه خود را به شق ديگر قضيه، يعنـي بركناري مصـدق معطـوف نمايم نه سعي در امتياز دادن به او ...»
در 9 اسفند توطئه بزرگي با ائتلاف گروه‌هاي وابسته به دربار پهلوي و عوامل خارجي براي سركوب نهضت ملي ايران و ترور دكتر مصدق تدارك شده بود. شاه ظاهراً براي كمك به مذاكرات نفت با دكتر مصدق هماهنگ كرده بود كه براي مدتي كشور را ترك مي‌كند. در حالي كه دكتر مصدق و جمعي از نمايندگان براي بدرقه شاه در دربار حضور داشتند، نيروهاي سازمان يافته از ياران زاهدي و اوباش مانند شعبان جعفري كاخ شاه را محاصره مي‌كنند و به نفع شاه شعار مي‌دهند و به خانه دكتر مصدق حمله مي‌كنند. شاه خطاب به تظاهر كنندگان مي‌گويد: «من هيچگاه تهران را ترك نخواهم كرد». دكتر مصدق همان شب در گزارشي درباره ماوقع 9 اسفند مي‌گويد: « مرغ از قفس پريد» و توطئه‌گران موفق به اجراي برنامه خود نمي‌شوند. دكتر مصدق از مجلس مي‌خواهد ظرف مدت 48 ساعت نخست وزيري به جاي من انتخاب كنيد والا به ملت گزارش خواهم داد.
مصدق در پاسخ هندرسن سفير آمريكا روز 9 اسفند گفت: «مادام كه دربار پايگاه عمليات بريتانيا است و سعي در ايجاد اختلاف و نفاق در كشور دارند، او نمي‌تواند در زمينه اجراي برنامه اصلاحات و حل مسأله نفت اقدام شايسته بعمل‌ آورد...»
شايان ذكر است كه آيت‌اله كاشاني رهبر مخالفان دكتر مصدق نيز در اين روز با ثريا همسر شاه ملاقات مي‌كند و خواستار انصراف شاه از سفر به خارج از كشور مي‌شود.
دكتر غلامحسين مصدق در خاطرات خود مربوط به 9 اسفند پدرش مي‌گويد:
«امروز پاك نااميد شدم ... من فكر مي‌كردم اين جوان، با تجربه‌اي كه از سرنوشت پدرش بدست آورده است، به كشورش، به مردم اين مملكت خدمت مي‌كند. چقدر او را نصيحت كردم و به گوشش خواندم كه با مردم باش، به بيگانگان تكيه نكن، در روزگار سخت، اين مردم هستند كه از تو حمايت مي‌كنند ... او به من دروغ گفت، فريبم داد و قصد داشت به كشتنم بدهد. پدرم ديگر با محمدرضا شاه روبرو نشد و اصرار شاه براي ديدار او به نتيجه نرسيد. »
پس از حادثه 9 اسفند در طول حدود 5 ماه تا مردادماه 32 نيروهاي طرفدار دولت دكتر مصدق و حمايت‌هاي مردمي از يك سو و مخالفان او به رهبري آيت‌اله كاشاني در مجلس، سفراي انگليس و آمريكا و دربار پهلوي از سوي ديگر در تقابل جدي روبروي هم صف‌آرايي داشتند. سرلشگر زاهدي كه تحت تعقيب قضايي بود با دستور مستقيم آيت‌اله كاشاني رئيس مجلس در مجلس تحت حفاظت بود و از آنجا نيروهاي خود را فرماندهي مي‌كرد. «پناهنده شدن زاهدي به مجلس همزمان با فعاليت سازمان‌هاي جاسوسي MI-6 و CIA و نيز نامزد كردن زاهدي براي جانشيني مصدق بود كه درجلسه 4 تيرماه 1332 در واشنگتن به تصويب رسيده بود».
نمايندگان مخالف دولت از مطرح شدن طرح هشت ماده‌اي كه اختيارات شاه را محدود مي‌كرد با شيوه‌هاي مختلف از جمله «ابستراكسيون» و از اكثريت انداختن مجلس استفاده مي‌كردند. در حالي كه در تجديد انتخاب رئيس مجلس دكتر معظمي با 41 رأي بجاي آيت‌اله كاشاني انتخاب شد علي زهري معاون دكتر مظفر بقايي به اتهام شكنجه متهمين قتل افشار طوسي دكتر مصدق را استيضاح كرد و در چنين شرايطي بيگانگان با همكاري دربار و جريان مخالف دولت در مقابل دولت ملي دكتر مصدق كه از پشتيباني ملت برخوردار بود راهي جز رفراندم و نظر خواهي از ملت براي انحلال مجلس هفدهم باقي نمانده بود. زيرا از اوايل خرداد 1332 مجلس به صورت پايگاه تحريكات و توطئه‌هاي دشمنان داخلي و خارجي در آمده بود.
آيت‌اله كاشاني در روز 25 تير 1332 پنج روز پس از شكست در انتخابات رياست مجلس اعلاميه‌اي شديداللحن عليه دولت مصدق صادر كرد و اقدام خود را «.... براي بقاي حقيقت اسلام و حفظ اصول قانون اساسي و مشروطيت ايران ...» توجيه كرد. نمايندگان اقليت، براي جلوگيري از همه‌پرسي تلاش كردند و حتي كوشيدند از آيت‌اله بروجردي و آيت‌اله بهبهاني، فتوايي عليه همه‌پرسي دريافت كنند اما موفق نشدند.
روز سي تير تظاهرات وسيع و با شكوهي در تجليل از قيام مزبور و پشتيباني از مصدق انجام شد در تهران احزاب سياسي طرفدار دكتر مصدق ضمن پشتيباني، خواهان انحلال مجلس شدند. همزمان سرلشگر زاهدي در معيت گارد مجلس از بهارستان خارج شد و در پناهگاهي كه «سيا» براي او تهيه ديده بود، مخفي گرديد.
روز 5 مرداد دكتر مصدق پيامي از راديو خطاب به ملت ايران درباره مراجعه به آراء عمومي در زمينه ابقاء يا انحلال مجلس هفدهم فرستاد و در آن گفت:
«در مبارزه‌اي كه پيش‌گرفته‌ايم، دو راه بيشتر وجود ندارد، يا مقاومت و پايداري، كه پايان آن سعادت و استقلال واقعي و عظمت ملت ايران است، يا انقياد و تسليم كه نتيجه‌اش ننگ و رسوايي ابدي و محروميت از مزاياي حكومت ملي و تحمل مفاسد و مظالم حكومت فردي و ديكتاتوري است».
روز 10 مرداد اعلاميه‌اي از سوي آيت‌اله كاشاني مبني بر تحريم رفراندم صادر شد. روز 12 مرداد، در تهران و 19 مرداد مردم شهرستان‌ها با شور و شعف و در محيطي آرام در همه‌پرسي شركت كردند و با اكثريت قريب به اتفاق، به انحلال مجلس هفدهم رأي دادند.
طرح كودتاي انگليسي و آمريكايي 28 مرداد، در جلسه روز 5 تيرماه 1332 در دفتر جان فوستر‌دالس، با حضور مقامات سياسي، اطلاعاتي و هندرسن سفير امريكا در ايران، به تصويب رسيده بود و دستور آغاز عمليات آن صادر شده بود.
روز 28 تير كرميت روزولت، فرمانده عمليات كودتا از مرز عراق وارد ايران شد. در سوم مرداد، اشرف، خواهر شاه كه در تبعيد در پاريس بسر مي‌برد به تهران آمدو پيام «سيا» را به برادرش داد.
روز 10 مرداد ژنرال شوارتسكف با گذرنامه ديپلماتيك و ميليون‌ها دلار اسكناس وارد تهران شد و مخفيانه با روزولت و زاهدي ديدار كرد.
نيمه شب دهم مرداد، كرميت روزولت با تومبيل بدون شماره و علامت دربار، از قرارگاه خود به ديدار شاه رفته و پيرامون طرح اجراي كودتا، با او مشورت كرده بود.
رئيس بخش خاورميانه جاسوسي MI-6 كه نقش عمده‌اي در كودتا داشته درباره چگونگي طرح كودتا و توافق با آمريكايي‌ها گفته است:
«... وقتي مصدق يكي ديگر از پيشنهادهاي انگلستان و آمريكا را در زمينه مساله نفت رد كرد، سرانجام كاسه صبر دولت آمريكا لبريز شد. در 18 مارس (27 اسفند) ما در لندن پيامي از « ويزنر» دريافت كرديم كه طي آن تاكيد شده بود كه «سيا» از هر حيث براي مذاكره با ما و بررسي تفصيلي تاكتيك‌هاي لازم جهت سرنگوني دكتر مصدق آماده است....»
روز 20مرداد مصدق، طي نامه‌اي به عنوان شاه، ضمن اعلام نتيجه رفراندم، درخواست كرد فرمان انتخابات دوره هيجدهم صادر شود. متن نامه بدين شرح بود:
«چون در نتيجه مراجعه به آراء عمومي در تاريخ دوازهم و نوزدهم مرداد 1332، ملت ايران به انحلال دوره هفدهم مجلس شوراي ملي  رأي داده است، از پيشگاه مبارك اعليحضرت همايون شاهنشاهي استدعا مي‌شود امر و مقرر فرمايند فرمان انتخابات دوره هيجدهم صادر شود تا دولت مقدمات انتخابات را فراهم نمايد...»
براي تفصيل حوادث 28 مرداد و نقش بيگانگان و دربار و عوامل وابسته به آنان مي‌توان به منابع متعدد تاريخي از جمله به كتاب « مصدق، سالهاي مبارزه و مقاومت» تأليف سرهنگ غلامرضا نجاتي مراجعه كرد.
خلاصه:
در جمع بندي بحث زمينه‌هاي كودتاي 28 مرداد مي‌توان به طور خلاصه به موارد زير اشاره كرد:
1-     تجربه كودتاي 28 مرداد و رخدادهاي مشابه تاريخي دويست ساله ايران همواره نشان داده است كه سلطه و استيلاي بيگانگان عمدتاً از طريق پايگاه‌هاي استبداد عمل كرده است. به عبارت ديگر همواره «دست بيگانگان از آستين استبداد بيرون آمده است». لذا تا موقعي كه فرهنگ استبدادي و پايگاه‌هاي آن در جامعه وجود داشته باشد و آزادي و حاكميت ملت تحقق پيدا نكرده باشد همواره استقلال كشور در معرض مخاطره قرار دارد و اين امكان وجود دارد كه بيگانگان با نفوذ در پايگاه‌هاي استبداد، سلطه و استيلاي خود را بر قرار كنند. اصل نهم قانون اساسي نيز بر اين امر مهم تاكيد دارد كه: «در جمهوري اسلامي  ايران آزادي و استقلال و وحدت ملي و تماميت ارضي كشور از يكديگر تفكيك ناپذيرند ... و هيچ مقامي حق ندارد بنام حفظ استقلال و تماميت اراضي كشور آزادي‌هاي مشروع را، هرچند با وضع قوانين و مقررات، سلب كند.»
2-     رهبران سياسي كه با تاريخ و فرهنگ ايران آشنايي عميق داشته‌اند چون دكتر مصدق و مهندس بازرگان همواره در سخنان و آثار مكتوب خود آزادي را مقدم بر استقلال آورده‌اند، زيرا معتقد بوده‌اند كه در جامعه‌اي كه آزادي‌هاي قانوني رعايت نشود همواره استقلال كشور در معرض مخاطره قرار مي‌گيرد.
3-     هرگز نبايد تصور كرد كه با كمك و همراهي بيگانگان آزادي، دموكراسي و حقوق بشر را مي‌توان در كشور تأمين كرد. زيرا بيگانگان بطور طبيعي و در درجه اول به دنبال مطامع و منافع ملي خودشان هستند كه الزاماً‌ با منافع ملي ما هماهنگ نيست.
4-     هماهنگي روسيه شوروي با انگليس و آمريكا عملكرد حزب توده در جريان كودتاي 28 مرداد و شعارهاي مخالفان عليه دكتر مصدق ازجمله بيانيه‌هاي آيت‌اله كاشاني، سخنان مظفر بقايي در مجلس: «مصدق مي‌كوشد شاه از مملكت برود و حزب توده سركار بيايد»، فضاي سياسي مبهمي پديد آورد كه كودتاگران با حداقل هزينه توانستند دولت ملی دکتر مصدق را ساقط كنند. در شرايطي كه جبهه ملي عملاً متلاشي شده بود و سازمان‌هاي سياسي نيز از توان تشكيلاتي لازم براي آگاهي بخشي برخوردار نبودند، مردم بهت‌زده به جمع اندك كودتاگران كه جمعي از اوباش و فواحش شهر در بين آنان بودند و به نفع شاه شعار مي‌دادند نظاره مي‌كردند. رهبران مذهبي چون آيت‌آله بروجردي در چنين فضايي گفته بودند كه من بين توده‌اي‌ها و شاه، شاه را انتخاب كردم.
5-     بجز دكتر مظفر بقايي كه اسناد وابستگي وي به بيگانگان محرز و منتشر شده است ريشه اختلاف رهبران نهضت ملي ايران به خصوص آيت‌اله كاشاني، حسين ملكي و .. خصلت‌هاي شخصي، خودخواهي‌ها و خودبرتربيني‌ها و قدرت‌طلبي‌هاي شخصي است كه ناشي از فرهنگ استبدادي و نداشتن روحيه كار جمعي است كه افراد و گروه‌ها آمادگي گذشت و رواداري از خود نشان نمي‌دهد و موقعي كه «پاي  مصالح عموم به ميان آيد از مصالح خصوصي و نظرات شخصي صرفنظر نمي‌كنند». اين ويژگيها كه در همكاري‌هاي برهه نهضت مقاومت ملي نيز ظهور و بروز پيدا كرد موجب شد كه شادروان مهندس بازرگان با تشکیل « متاع» نهادهای مدنی را برای تقویت روحیه کار جمعی تاسیس کردند و در سال 1336 سخنراني «احتياج روز» را در جشن عيد فطر انجمن اسلامي دانشجويان در دانشكده كشاورزي كرج ايراد كنند كه امروز هم پس از شش دهه «احتياج روز» جامعه ماست.
منبع: روزنامه سازندگی – 4 شهریور 97
























مدافع اصلاحات جامعه محور



مدافع اصلاحات جامعه محور*

تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ وَلاَ تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ
سوره بقره، آیه ۱۴۱

محمد توسلی

آیه‌ای که ذکر کردم با توجه به تجربه تاریخی بنی‌اسرائیل که به شخصیت‌‌های خود تفاخر‌‌ می‌کردند نازل شده است. قرآن تاکید‌‌ می‌کند: آنها امت‌هایی (شخصیت‌هایی) بودند که درگذشته‌اند، آنها با اعمال خود محشور هستند و شما هم با اعمال خودتان شما پاسخگوی اعمال آنها نخواهید بود. پس شما پاسخگوی اعمال خود‌‌ هستید. بنابراین این نوع برنامه‌‌های بزرگداشت باید هدف اصلی آن این باشد که ما کارنامه زندگی درگذشتگان را مرور کنیم و ببینیم بینش و منش و راه آنها چه بوده و چه تجربیاتی داشته‌اند و برای زندگی ما چه درس‌‌ها و عبرت‌هایی دارند و آن‌ها را بتوانیم دنبال کنیم. با چنین نگاهی‌‌ می‌توانیم زندگی دکتر یزدی را مرور کنیم و ببینیم کارنامه ایشان برای جامعه امروز ما چه درس‌‌ها و عبرت‌هایی دارد؟ من این افتخار را داشته و دارم که در طول بیش از پنجاه سال در عرصه‌‌های مختلف در کنار آقای دکتر یزدی بودم هم در آمریکا و هم در خاورمیانه و هم بعد از انقلاب تا آخرین روزهای حیات ایشان.
 شخصیت دکتر یزدی در چند مرحله شکل گرفته است: بخش اول زمینه‌‌ها و تربیت خانوادگی ایشان و خانواده اصیلی است که در آن تربیت شدند که سرمایه اولیه ایشان است. سرمایه‌‌های بعدی که زمینه‌‌های رشد و شکل‌گیری شخصیت  فرهنگی و اجتماعی ایشان را شکل داده مربوط به دهه‌‌های ۲۰ و ۳۰ و حضور در فعالیت‌‌های انجمن اسلامی دانشجویان و همراهی با مهندس بازرگان، آیت‌الله طالقانی و دکتر سحابی و آشنایی با آموزه‌‌های قرآنی و تاریخ کشورمان و کسب تجربیات سیاسی به خصوص در دوره نهضت ملی ایران به رهبری دکتر مصدق و پس از کودتای ۲۸ مرداد در نهضت مقاومت ملی تا اواخر دهه ۳۰ است. دکتر یزدی در سال ۳۹ که برای ادامه تحصیل به خارج از کشور‌‌ می‌روند در جایگاه مدیری توانمند در عرصه‌‌های مختلف علاوه بر فعالیت علمی و تخصصی خودشان تلاش‌‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی خود را دنبال‌‌ می‌کنند . جلد دوم خاطرات ایشان «۱۸ سال در غربت» این تلاش‌‌های دکتر یزدی را نشان‌‌ می‌دهد. ۱۱۸ روز در نوفل لوشاتو و حدود چهار دهه بعد از انقلاب نیر بخش عمده‌ای از کارنامه زندگی ایشان را شکل‌‌ می‌دهد. خصوصیات اخلاقی، رفتار اجتماعی و نگاه انسان‌ساز و خلاقی که داشتند در شرایط مختلف با «صبوری و شکوری»‌‌ می‌تواند برای ما آموزنده و درس‌آموز باشد
دکتر یزدی همان راه و خصوصیات مهندس بازرگان و سایر پیشگامان را دنبال‌‌ می‌کرد. این پیشگامان نیز راه را از آموزه‌‌های قران گرفته بودند و همان راهی بود که همه انبیا دنبال‌‌ می‌کردند. رسالت همه انبیا آگاهی‌بخشی است تا جامعه به فطرت انسانی خود برگردد و زمینه‌‌های رشد و کمال انسان در جامعه فراهم شود.
در چارچوب برنامه نکوداشت دکتر یزدی با عنوان «گذار به دموکراسی»‌‌ می‌خواهم به نامه تاریخی که آقای دکتر یزدی در جریان تحولات کشور‌‌های عربی به راشد الغنوشی رهبر «جنبش النهضه» تونس نوشتند اشاره کنم. راشد الغنوشی از جمله شخصیت‌هایی است که در جریان فعالیت‌‌های انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا با دکتر یزدی آشنا شدند. خیلی از شخصیت‌‌های تأثیرگذار در کشورهای عربی و اسلامی مانند مالزی، ترکیه، الجزایر، افغانستان و...در همین دوره پیوند‌‌های فکری و ارتباطات اجتماعی آنان با دکتر یزدی شکل گرفته بود. بر پایه چنین سوابقی دکتر یزدی این نامه تاریخی را نوشتند.
در این نامه چند نکته ظریف وجود دارد: «آقای راشد الغنوشی تصور نکنید اگر دیکتاتوری را سرنگون کردید مستبد دیگری جایگزین نمی شود. زیرا تا موقعی که فرهنگ استبدادی در جامعه حضور دارد این روند ادامه خواهد داشت.» اگر تحولات فرهنگی و اجتماعی در کشور شما فراهم نشود مجددا دیکتاتور دیگری بر جامعه شما مسلط خواهد شد. بعد اضافه‌‌ می‌کنند «این همان چیزی است که برای ما اتفاق افتاده است. ما شاه را سرنگون کردیم اما فراموش کردیم که به درمان منش و شخصیت «شاه درون» خویشتن بپردازیم.»
در آن نامه دکتر یزدی راهکارهایی را برای شکستن این چرخه ارائه‌‌ می‌کند و‌‌ می‌گوید برای اینکه این اتفاق نیفتد شما باید به سه مرحله در برنامه‌‌های خود توجه کنید: مرحله اول این است که بپذیرید جامعه شما متکثر است بنابراین در این جامعه متکثر همه باید به هم احترام بگذارند و شما در این جامعه متکثر به عنوان یک جامعه اسلامی به بقیه جریان‌هایی که در تونس هستند احترام بگذارید. محور دومی که ایشان بر آن تأکید داشتند این است که در آن جامعه متکثر باید اهل تساهل و مدارا باشید و روابط انسانی را با همه حفظ کنید. محور سوم که بر روی آن تأکید‌‌ می‌کنند این است که نخبگان جامعه و کنش گران فرهنگی، اجتماعی و سیاسی باید بتوانند در یک تعامل اجتماعی با یکدیگر همکاری ایجاد کنند تا جنبش اجتماعی کشور شما با هم افزایی کنشگران و هماهنگ در راستای گذار به دموکراسی بتواند کار موثری انجام دهد.
درست است که آقای دکتر یزدی این نامه را به راشد الغنوشی نوشتند اما من فکر‌‌ می‌کنم مخاطب آن نامه جامعه خود ما هم هست. مثلاً در محور اول وقتی ایشان تاکید‌‌ می‌کنند که جامعه شما متکثر است به طور طبیعی جامعه ما نیز متکثر است. در جامعه متکثر ما از جمله طبقه روحانیت وجود دارد که دارای ریشه‌‌های تاریخی است. بنابراین شما با طبقه روحانیت موجود در جامعه باید بتوانید تعامل داشته باشید. چرا این مطلب را‌‌ می‌گویم؟ برای اینکه زندگی دکتر یزدی و پیشگامان نهضت آزادی ایران از جمله مهندس بازرگان در این محور نقش کلیدی در تحولات جامعه ما داشته است و اتهاماتی برای مهندس بازرگان و بیشتر برای دکتر یزدی مطرح شده است.  بازرگان، طالقانی و سحابی  بعد از شهریور ۲۰ در محور اول کار فرهنگی و اجتماعی خود را برای زدودن پیرایه‌‌ها و خرافات مذهبی با استناد به این آیه: «ان الله لا یغیروا ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم» آغاز و برنامه‌ریزی و پیگیری کردند. در مورد این تحولات فرهنگی و اجتماعی روشنفکران دینی همواره به جایگاه روحانیت و نقش آنها در جامعه توجه ویژه‌ای داشتند و با راهبرد تعامل تعالی بخش در هر دوره‌ای اقدام کرده‌اند. از جمله در سال ۴۱ که لوایح انجمن‌‌های ایالتی و ولایتی مطرح شد و محور آن موضوع آزادی زنان در انتخابات، اصلاحات ارضی و سوگند به کتاب آسمانی به جای قرآن بود. همه به یاد داریم که در آن سال مراجع بزرگ قم آیت‌الله خمینی، آیت‌الله شریعتمداری و آیت‌الله گلپایگانی بیانیه‌ای دادند و با این لایحه مخالفت کردند. در آن شرایط مهندس بازرگان و دوستان ایشان که هدف رژیم شاه را سرکوب جنبش اجتماعی برای اجرای برنامه‌‌های بیگانگان ارزیابی‌‌ می‌کردند هم سفرهایی به قم داشتند و با مراجع گفت‌وگو کردند: مگر مردان در جامعه ما آزادی دارند که آقایان نگران آزادی خانم‌‌ها در انتخابات هستند؟!  همچنین نهضت چند بیانیه در این خصوص منتشر کرد و ابعاد این طرح را به آگاهی مردم رسانید. پیامد این تعامل تعالی‌بخشی که با مراجع و روحانیت  صورت گرفت، نگاه مراجع از آن مقولات انحرافی به مشکل اصلی جامعه ما که استبداد هست متوجه شد و از آن به بعد مراجع به ویژه آیت‌الله خمینی صحبت‌‌های خود را متوجه رژیم شاه و استبداد سلطنتی کردند. این تعامل باعث شد که روحانیت مبارز وارد عرصه اجتماعی شود و پیامد آن رخداد ۱۵ خرداد سال ۴۲ و ادامه تحولات تا سال ۵۷ و پیروزی انقلاب بود. در  انقلاب ۵۷ همه ملت ایران حضور داشتند، اما دو قشر نقش اصلی داشتند: روحانیت مبارز و روشنفکران دینی. روحانیت بیشتر نقش بسیج توده‌‌ها و روشنفکران دینی بیشتر نقش مدیریتی داشتند.
آقای دکتر یزدی در این راستا در تمام ۱۸ سال در غربت چه در آمریکا و چه در منطقه خاور میانه نقش مهمی ایفاء کرد. در سال‌هایی که آیت‌الله خمینی در تبعید بودند در دیدارهایی که همراه شهید چمران و بنده در نجف با آیت‌الله خمینی داشتند و همین‌طور تا پیروزی انقلاب این ارتباط نزدیک ادامه داشت تا اینکه در ۱۱۸ روز در نوفل لوشاتو دکتر یزدی به عنوان یکی از مشاوران نزدیک آیت‌الله خمینی نقش کلیدی در رویدادهای پاریس و دیپلماسی و مدیریت انقلاب داشتند.
امروز کسانی که با انقلاب اسلامی موافق نیستند نفشی که دکتر یزدی در پاریس و دیپلماسی انقلاب داشتند را به عنوان یک خیانت تلقی‌‌ می‌کنند و تبلیغات رسانه‌‌های خارجی به طور گسترده علیه ایشان هست، اما وقتی که شرایط چهار دهه گذشته و روند تحولات را ارزیابی‌‌ می‌کنیم پاسخ این سوال‌ها و اتهامات برجسته‌‌ می‌شود. با این نگاه راهبردی دکتر یزدی همواره به آینده امیدوار بود و همواره این جمله را تکرار‌‌ می‌کرد که راهی طولانی طی کرده ایم و راهی طولانی‌تر هم در پیش رو داریم. چرا دکتر یزدی این مطلب را مطرح کردند؟ زیرا اگر مجموع اسناد نهضت آزادی در این چهار دهه را بنگرید به خصوص مجموعه آثار مرحوم مهندس بازرگان را تا سال ۷۳ ببینید تمام آثار ایشان از انقلاب ایران در دو حرکت، گمراهان، ناگفته‌‌های بعثت، آخرت و خدا، بازیابی ارزش‌‌ها و... همگی در جهت آگاهی‌بخشی است تا به جامعه این آگاهی را بدهد و ریشه‌‌های مشکلی که بعد از انقلاب پیدا کردیم مشخص شود.
آقای دکتر یزدی و مهندس بازرگان این مشکل تاریخی را‌‌ می‌دیدند؛ مجموعه نشریات نهضت آزادی کاملاً این چشم انداز را نشان‌‌ می‌دهد. حضور نهاد روحانیت در حکومت  بعد از انقلاب جامعه ما را در معرض ابتلاء تاریخی قرار داده داده است که نیازمند یک فرایند آگاهی‌بخشی و توسعه جنبش اجتماعی است.
در جمع‌بندی‌‌ می‌خواهم بگویم در شرایط کنونی جامعه ما با توجه به بحران‌هایی که در جامعه وجود دارد، همان‌طور که در بیانیه‌‌های نهضت مورد تاکید قرار گرفته است، راهکار واقع بینانه همان گفتمان اصلاحات و اصلاحات جامعه‌محور است و برای اینکه این گفتمان در جامعه بتواند نقش بیشتر خود را در تقویت فرایند گذار به دموکراسی بازی کند و تاثیرگذار باشد لازمه‌اش این است که نهادهای مدنی، اصناف و  احزاب سیاسی توسعه  پیدا کنند و برای اینکه چنین بستری فراهم شود همان‌طور که گفته شد قانون اساسی ما ظرفیت بسیار بالایی دارد و بایستی از این ظرفیت‌‌های قانون اساسی استفاده شود. راهکارهایی هم که در نشریات  نهضت آزادی  ارائه  شده است و ملاحظه کرده‌اید این راهکارها در چارچوب قانون اساسی است. در اصول فصل پنجم از جمله اصل ۵۶ قانون اساسی «حاکمیت ملت» تصریح  شده است. آیا در شرایط کنونی، مجلسی که شاهد آن هستیم واقعاً همه ملت ایران را نمایندگی‌‌ می‌کند؟ چند درصد ملت ایران را نمایندگی‌‌ می‌کنند؟ خوشبینانه ترین برآورد 30 درصد است. بنابراین این مانع باید از جلوی پای جنبش اجتماعی ایران برداشته شود. در ابتدای انقلاب مسئولان قوه قضاییه به نوعی منتخب مردم بودند و پاسخ‌گو بودند اما امروز قوه قضائیه ما منتخب ملت نبوده و پاسخ‌گو هم نیست و این مطالبه در چارچوب قانون اساسی است. نهادهای نظامی نیز نباید در مسائل سیاسی و اقتصادی مداخله کنند و مدیریت کشور باید مطابق اصول قانون اساسی قانونمند و یکپارچه باشد. بنابراین این‌گونه مطالبات که در واقع کلید رفع مشکلات جاری کشور است‌‌ می‌تواند به صورت مطالبات عمومی مردم مطرح شود و ما در چهارچوب قانون اساسی بتوانیم این مطالبات را برجسته کنیم که در بیانیه‌‌های  نهضت آزادی آمده است. آنچه‌‌ می‌خواهم در جمعبندی عرض کنم این نکته است که اگر ما برنامه‌ای برای بزرگداشت  زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی برگزار‌‌ می‌کنیم ایشان با اعمال صالح خود محشور هست و جایگاهی برای خود دارند. اما آنچه مربوط به ماست این راهکار است که ما بایستی بررسی کنیم و ببینیم بینش و منش دکتر یزدی چه بوده و کوشش کنیم همان راه را ادامه دهیم، انشااله.
خداوند به همه ما توفیق دهد که این شایستگی را داشته باشیم که بتوانیم راه این بزرگان را ادامه دهیم.
* تلخیص متن سخنرانی ایراد شده در برنامه دعای کمیل پنجشنبه شب 08/06/97 در منزل زنده یاد دکتر ابراهیم یزدی
منبع: سازندگی – 16 شهریور 97


دغدغه های امروز طالقانی



دغدغه های  امروز طالقانی

محمد توسلی

در سی و نهمین سالگرد درگذشت زنده یاد آیت الله سید محمود طالقانی (1358 -1286) که طنین صدای گفتمان ایشان و یاران دیرینشان چون زنده یاد مهندس بازرگان به ویژه در شرایط کنونی جامعه  شنیده می شود؛ مایلم یکی از دغدغه های راهبردی آن مرحوم را مورد تاکید قرار دهم.  طالقانی بر پایه آموزه های قرآنی همواره بر مفهوم راهبردی «شورا» و کرامت و شخصیت دادن به انسان که بایستی بر سرنوشت خود در اداره جامعه مشارکت و حاکمیت داشته باشد؛ در آثار و سخنرانی های خود تاکید کرده است. همه به یاد داریم در همان ماه های بعد از پیروزی انقلاب که در بسیاری از شهر ها با بحران های اجتماعی روبرو بودیم او با تاکید بر آموزه های قرآنی پیشنهاد تشکیل شورا ها و سپردن کار مردم به دست مردم را مطرح کرد و در همین راستا در چند شهر از جمله سنندج انتخابات شورا برگزار شد و با مشارکت مردم در آن  شرایط ملتهب آرامش به وجود آمد. در شهر تهران نیز در اردیبهشت ماه سال 58 اولین انتخابات شوراها زیر نظر وزارت کشور در 15 گود جنوب شهر که پایین ترین لایه های اجتماعی به لحاظ فرهنگی و اقتصادی در آن ها ساکن بودند، برگزار شد. با همکاری و مشارکت نمایندگان منتخب همین گودنشینان کار سنگین کمک رسانی و جابجایی گود نشینان فراهم شد، که گزارش تفصیلی آن قبلا منتشر شده است. با چنین نگاه راهبردی با نگرانی های که طالقانی از روند شکل گیری تحولات در ماه های بعد از انقلاب داشت و احساس خطری که می کرد در خطبه های آخرین نماز جمعه که به مناسبت سالروز شهدای 17 شهریور در بهشت زهرا برگزار شد بر همین راهبرد تاکید کرد و گفت: 
« مسئله شورا از اساسی ترین مسائل اسلام است. خداوند حتی به پیغمبرش با آن عظمت می گوید با مردم مشورت کن و به این ها شخصیت بده، تا بدانند که مسئولیت دارند و متکی به شخص رهبر نباشند. ...گروه ها و افراد دست اندر کار شاید این طور تشخیص دادند که اگر شورا تشکیل شود دیگر ما چه کاره هستیم؟ هیچ، شما بروید دنبال کارتان. بگذارید این مردم مسئولیت پیدا کنند...خود رأیی و خود خواهی راکنار بگذاریم. گروه خواهی، فرصت طلبی و تحمیل عقیده یا خدای نخوسته استبداد زیر پرده دین را کنار بگذاریم. بیایید با مردم، با دردمندان، با رنج کشیده ها و با محرومان باشیم..» ( کتاب اندیشه های طالقانی صفحه 244– به کوشش مرحوم محمد بسته نگار)   

آیا در شرایط کنونی جامعه که با بحران های متعددی روبرو هستیم این پیام راهبردی طالقانی برای تقویت امید، اعتماد و مشارکت عمومی برای رویارویی با چالش های پیش رو راهکار واقع بینانه ای نیست؟ اگر این چنین است، چرا لایحه مدیریت یکپارچه شهری که در  سال 1393 در وزارت کشور دولت آقای روحانی تهیه شد و دو همایش هم برای دریافت اظهار نظر کارشناسان برگزار شد، که پیامد اجرایی شدن آن سپردن کار مردم به دست مردم در سطح کشور و کوچک و چابک شدن دولت خواهد شد؛ به دست فراموشی سپرده شده است؟! آیا برای گشودن بسیاری از مشکلات کلان کشور نباید از ظرفیت و راهکار های پیش بینی شده در قانون اساسی از جمله اصل 59 آن در خصوص «همه پرسی»، برای جلب مشارکت  و اعتماد مردم بهره گرفت؟ سوالات و انتظاراتی این چنین که امروز بطور گسترده در جامعه مطرح است نگرانی ها، دغدغه ها و نگاه راهبردی زنده یاد طالقانی را در همان ماه های بعد از پیروزی انقلاب به وضوح نشان می دهد. 

منبع: سرمقاله اعتماد – 19 شهریور 97     

تقدیر از نمایندگان شجاع ملت در مجلس


بسمه تعالی

تقدیر از نمایندگان شجاع ملت در مجلس

أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْؤُلاً

 [ به پیمان‌ خویش وفا کنید که پیمان، موجب مسئولیت است. اسراء، آیه ۳۴]
ملت شریف ایران؛

انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ در راستای تحقق مطالبات تاریخی ملت ایران و ایستادگی‌ها و فداکاری‌های بهترین فرزندان این سرزمین در بهمن ۱۳۵۷ به پیروزی رسید. شعارهای راهبردی این انقلاب، تجلی آرمان‌ها و مطالبات تاریخی ملت ایران از نهضت مشروطه و نهضت ملی ایران به بعد بود. آزادی، دمکراسی، حاکمیت قانون، عدالت اجتماعی و توسعه و پیشرفت ایران، مهم‌ترین مطالباتی بودند که در این انقلاب، در قالب شعار «آزادی، استقلال، جمهوری اسلامی» تبلور یافتند. نظام سیاسی برآمده از انقلاب نیز متعهد بود که مبتنی بر همین اصول اخلاقی و ملی ساماندهی شود. از همین رو، تدوین و تصویب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در اولویت قرار گرفت.

کلیت این قانون اساسی، بر دو محور «ایرانیت» و «اسلامیت» استواری یافت که موید دو رکن جدایی‌ناپذیر فرهنگ اصیل ایرانی بود اما به تدریج و در مقام عمل، افزون بر بی‌توجهی مطلق به ارزش‌های ملی و فرهنگ کهن ایرانی، روندی پدید آمد که قرائتی تنگ‌نظرانه و در چارچوب امیال و منافع نهادهای رسمی حکومتی از اسلامیت نظام ارایه شد که البته مغایر وعده‌های رهبران انقلاب و چشم‌اندازهای مطرح شده در دوران انقلاب اسلامی و نافی حقوق ملت و حاکمیت قانون بود.
فلسفه بنیادین تمامی نظام‌های سیاسی دموکراتیک، تمرکز بر جلوگیری از تجمیع قدرت در نهادهای حکومتی و ممانعت از شکل‌گیری هرگونه استبداد رای و عمل و پدید آمدن هر نوع قدرت سیاسی مطلقه است. قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز از این قاعده مستثنی  نبوده و به همین جهت، به رغم اختیاراتی  که برای نهاد رهبری نظام در قانون اساسی دیده شده، سازوکارهایی مانند انتخاب تمام مسوولان حکومت از طریق مراجعه مستقیم یا غیرمستقیم به آرای مردم، تفکیک قوا و پاسخ‌گویی در برابر ملت، از جمله بنیان‌ها و اصول زیربنایی این قانون اساسی قرار‌ گرفت. حتی بالاترین مقام سیاسی کشور به موجب تصریح اصل ۱۱۱ قانون اساسی یاد شده، در معرض نظارت مستمر و داوری فراگیر منتخبان مردم در مجلس خبرگان رهبری قرار دارد. برابری رهبری با سایر مردم در مقابل قوانین که در اصل یکصد و هفتم قانون اساسی آورده شده، ناظر به همین موضوع است.

اصول بنیادین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، افزون بر التزام به مبانی مردم‌سالاری و توجه به رعایت حقوق و حاکمیت ملت همچون  اصل ۵۶، مبتنی بر تجربه بشری و آموزه‌های قرآنی و سیره اخلاقی و عقلانی پیشوایان دینی ما تدوین شده است. امیرمومنان (علیه‌السلام) که تاریخ بشریت به استواری عقیده و گستره عدالتش گواهی می‌دهد، در خطبه ۲۱۶ نهج‌البلاغه خطاب به مردم و کارگزارانش مى‌فرماید: «فَلَا تَکُفُّوا عَنْ مَقَالَهٍ بِحَقٍّ اَوْ مَشُورَهٍ بِعَدْلٍ فَاِنِّی لَسْتُ فِی نَفْسِی بِفَوْقِ اَنْ اُخْطِئَ وَ لَا آمَنُ ذَلِکَ مِنْ فِعْلِی اِلَّا اَنْ یَکْفِیَ اللَّهُ مِنْ نَفْسِی مَا هُوَ اَمْلَکُ بِهِ مِنِّی» [ پس، از گفتن حق یا از مشورت در اقامه عدالت خوددارى نکنید. زیرا خود را برتر از آن که اشتباه کنم و از آن ایمن باشم نمى‏دانم. مگر آن که خداوند – کسی که به من از خودم مالک‌تر است - مرا حفظ فرماید. ]

متاسفانه دخالت‌های آشکار و خلاف قانون شورای نگهبان که با عنوان «نظارت استصوابی» در گزینش کاندیداهای مجلس شورای اسلامی، ریاست جمهوری، مجلس خبرگان رهبری و ... اعمال می‌شود، حیطه اختیارات قانونی و حقوق اساسی ملت در انتخاب نمایندگان  خود در این نهادها را با دشواری روبرو ساخته و در نهایت، منجر به ورود افرادی به مجلس شورای اسلامی و سایر ارکان نهادهای حاکمیتی شده است که در بسیاری از موارد، مسؤولیت اساسی خویش را نادیده می‌گیرند. در این میان، گه‌گاه مشاهده می­شود که نماینده یا نمایندگانی به دور از مصلحت اندیشی­های رایج و بی‌هراس از اربابان قدرت و در راستای رسالت راستین مقام نمایندگی ملت، به نقد شرایط موجود پرداخته و زبان به ارائه تحلیلی واقع‌بینانه از علل بحران‌های ساختاری موجود و ارایه راه‌حل‌هایی برای گذار از این شرایط، می­گشایند.

 نهضت آزادی ایران بر اساس باور عمیق به آرمان‌های اصیل و مردمی انقلاب اسلامی و بنا بر حقوق بنیادین ملت ایران، اعلام مواضع برحق و شجاعانه دو تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، سرکار خانم دکتر پروانه سلحشوری و جناب آقای دکتر غلامرضا حیدری در نطق پیش از دستور ۱۳ شهریور ۱۳۹۷ که ناظر به تبیین جایگاه و رسالت حقیقی نمایندگان مجلس شورای اسلامی و نقد کلان مناسبات قدرت سیاسی و مدیریت دستگاه‌های حاکم کشور بود را ارج نهاده و این سخنان را مشفقانه، مسوولانه، موجب افزایش میزان امیدواری عمومی و افزایش اعتماد ملی به راهکارهای اصلاح‌طلبانه و درون‌زا دانسته و در راستای تقویت فرآیند گذار به دمکراسی و دفاع از حاکمیت و حقوق اساسی ملت و نیز هم‌سو با ارتقای ظرفیت‌های مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌کند.

 جا دارد از مواضع شجاعانه دیگر نماینده متعهد به حقوق ملت در مجلس شورای اسلامی، جناب آقای دکتر علی مطهری در نقد قطعنامه صادره از مجلس خبرگان رهبری، مراتب سپاس و قدردانی خود را اعلام کنیم. بر همین اساس، انتظار داریم که سایر نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز در چارچوب اصل ۸۴ قانون اساسی، همکاران خود را تنها نگذارند و نسبت به  انجام وظایف و مسوولیت‌های خطیر نمایندگان ملت در شرایط حساس کنونی، رسالت قانونی، دینی و اخلاقی خویش را به انجام رسانند.
محمد توسلی

دبیر کل نهضت آزادی ایران

23 شهریور 1397


Tuesday, September 11, 2018

تسلیت در گذشت زنده یاد مهندس بهرام نمازی


بسمه تعالى

بازگشت همه به سوى اوست

خبر درگذشت زنده ياد مهندس بهرام نمازى موجب تأسف و تألم بسيار شد.
مهندس نمازى از ياران ديرين شادروان داريوش فروهر در حزب ملت ايران و از رهروان صديق و وفادار دكتر محمد مصدق بود كه ساليان درازى از عمر گرانبهاى خود را در مسير اعتلاى نام ميهن و سربلندى ايران سپرى نمود و بجاست كه وى را يك وطن دوست صادق بناميم.
اينجانبان ضمن تسليت اين ضايعه به ياران و همراهان و بويژه خانواده داغدار، آمرزش و آرامش ابدى را براى آن عزيز فقيد از درگاه پروردگار مسألت مى نماييم.
ضمناً مراسم نکوداشت آن مرحوم روز شنبه سوم شهریور 97 از ساعت 18 تا 30/19 در مسجد جامع شهرک غرب برگزار می شود.

ابوالفضل بازرگان، محمد حسين بنى اسدى، محمد توسلى، ابوالفضل حكيمى و هاشم صباغيان.