Wednesday, May 4, 2022

روز جهانی کارگر فرخنده باد!

 

بسمه تعالی

 روز جهانی کارگر فرخنده باد!

«کار» و «حقوق کارگر» از جمله ارزش‌های انسانی است که از دیرباز، وجه انفکاک ناپذیر حیات فردی و اجتماعی بشر را شامل می‌شده و در قالب آموزه‌های اخلاقی و دینی و سنت‌های رفتاری مصلحان جامعه بشری قرار داشته است. اهمیت این مساله در دوران معاصر و پس از انقلاب صنعتی، چندان عمیق و دوران‌ساز شده است که چندین مکتب و نظریه و نحله فلسفی و علمی و انقلابی را بنیان نهاده است. در همین راستا، یازدهم اردیبهشت ماه که تقارن با اول ماه مه میلادی دارد، اعتباری جهانی پیدا کرده و یادآور مبارزات آگاهی‌بخش اعتراضی و عدالت‌خواهانه زنان و مردانی است که از اواسط قرن نوزدهم میلادی با تمرکز بر تامین کرامت انسان و در نقد ساختارهای استثماری، ریشه‌های اخلاقی، اقتصادی و قانونی حقوق کار را مطرح کرد‌ه‌اند. این جنبش فراگیر انسانی، نخستین گام‌ در مسیر تدوین و تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر، نظام‌های تامین اجتماعی و دولت‌های رفاهی تجلی پیدا کرد.

جنبش‌های کارگری در جهان فراز و فرود بسیار داشته و طیفی گسترده از خیزش‌های انقلابی تا کنش‌های مدنی مسالمت‌آمیز و اصلاح‌طلبانه را به ثبت رسانده است. اما جنبش کارگری در ایران، متاثر از دستاوردهای اجتماعی و حقوقی جنبش مشروطیت و با تاکید بر «حاکمیت قانون» که به مثابه زیرساخت جدایی‌ناپذیر «قدرت سیاسی» تعریف می‌شد و نیز به جهت پیوستن سریع دولت ایران به اعلامیه جهانی حقوق بشر و پذیرش مفاد میثاقین که بر فعالیت آزاد سندیکاها و اتحادیه‌های کارگری و حقوق کار تصریح دارد و نیز، با بهره‌گیری از ظرفیت ماده نهم قانون مدنی ایران که پیمان‌های بین‌المللی از این دست را در تراز قوانین رسمی کشور قرار می‌دهد، در مقایسه با سایر کشورهای اروپایی و حتی ایالات متحده آمریکا، روندی مسالمت‌آمیزتر را طی کرده و اغلب، در چارچوب قوانین نظام‌های سیاسی مستقر عمل کرده است.

کارگران ایران چه در دوران پهلوی و چه پس از تحولات عمیقی که انقلاب اسلامی در جهت‌گیری و ساختار قدرت پدید آورد، به رغم تداوم رنج‌ها و محرومیت‌ها و تبعیض‌های نهادی و نیز با وجود برخی فرصت‌طلبی‌های سیاسی احزاب چپ‌گرا و کاستی‌هایی معرفتی و سازمانی که بر سر راه احقاق حقوق کارگران و تامین کرامت راستین آنان وجود داشته است، همواره بر دو محور‌ توأمان «عدالت اجتماعی» و «آزادی سیاسی» تاکید داشته و بر همین اساس، حق تاسیس تشکل‌های صنفی و سندیکاهای مستقل کارگری را در راستای رشد دیگر نهادهای جامعه مدنی مطرح کرده و با پیگیری آرمان‌های شریف و انسانی خویش، فداکاری‌ها و تجارب گران‌بهایی را رقم زده‌اند.

اتحادیه‌ها ویژگی بارز زندگی اقتصادی در کشورهای آزادند که به عنوان سازمان‌های غیردولتی و به منظور دفاع و تامین حقوق کارگران به وجود آمده‌اند. امروزه رهبران اتحادیه‌های کارگری در سراسر جهان، نقش مهمی در تنظیم ‌سیاست‌های اقتصاد ملی ایفا می‌کنند، ولی متاسفانه در جمهوری اسلامی ایران، اغلب این سازوکارهای مدنی و صنفی در حوزه کارگری، به شماری از نهادهای رسمی و حکومتی ناکارآمد واگذار شده است که به ندرت منافع کارگران را نمایندگی می‌کنند.

پس از انقلاب اسلامی، ایجاد نهادهایی مانند شورای اسلامی کار و خانه کارگر، ترویج سه‌جانبه‌گرایی و تحمیل سازمان‌های شبه‌دولتی (کارگر، کارفرما و دولت) که عملاً بیشتر حقوق و منافع کارفرمای دولتی را نمایندگی می‌کرد، افزون بر مسخ مفاهیم بنیادین ناظر بر حقوق کار، مانع از تاسیس و پیشبرد نهادهای مستقل کارگری و تحقق اهداف مقاوله‌نامه‌های بنیادین سازمان بین‌المللی کار (I.L.o) شد. در سال‌های پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ و تحت تاثیر مطالبات دموکراتیک و فضای نسبتاً مساعد سیاسی که دولت اصلاحات فراهم آورده بود، جنبش کارگری ایران پویشی نوین را در پیش گرفت و توانست با تاسیس چند انجمن صنفی مستقل از جمله سندیکاهای شرکت واحد، نقاشان ساختمانی و نانوایان، برای مدتی کوتاه، نور امیدی برافشاند که البته پس از دولت‌های نهم و دهم و بازگشت فضای امنیتی و اعمال محدودیت‌ها، مجددا به محاق رفت.

در جامعه‌ای که تورم فزاینده از یک سو در کار است و از سوی دیگر، کاهش اشتغال و تنزل تولید و بهره‌وری و ساختارهای معیوب اداری و اقتصادی کشور و بحران‌های چندلایه اقتصادی، دستیابی به هرگونه راه‌حل کوتاه مدت غیرممکن به نظر می‌رسد و حتی، افزایش مستمر نرخ دستمزدها نیز به رغم آن که امری اجتناب‌ناپذیر و لازم است، اما تسکینی موقتی و کوتاه داشته و در عمل، به مثابه عاملی ضدتولید و ضداشتغال نقش ایفا می‌کند و دستاوردی جز توقف واحدهای اقتصادی بخش خصوصی واقعی که بی‌بهره از رانت بوده و پیمانکاران و مشاورانی که عموماً تحت پوشش سازمان برنامه عمل می‌کنند و نیز رشد نقدینگی و نهایتاً تحمیل مضاعف تورم بر کارگران و کارکنان ندارد. از یاد نباید برد که کارگران ایرانی بیش از هر صنف و طبقه‌ای در معرض آسیب‌های جدی و عدم برخورداری روزافزون از حداقل‌های معیشتی قرار دارند. ناامنی شغلی، بیکاری، هزینه‌های نجومی مسکن، آموزش، بهداشت و درمان، تنها بخشی از چالش‌های روبه تزاید حیات جامعه کارگری ایران را حکایت می‌کنند. 

به رغم آن که اقتصاد ایران با تنگناهای اساسی مانند رکود، تورم، سوءمدیریت، رانت و فساد سیستماتیک مواجه است و بر آن همه صعوبت، بار تحریم‌های بین‌المللی نیز سنگینی می‌کند و اگرچه باید اذعان داشت که در مواجهه با ابَربحران‌های جاری کشور، راه‌حل فوری و کوتاه مدتی در کار نیست و شوک‌درمانی‌های اقتصادی و راهکارهای شتاب‌زده و خلق‌الساعه وجوه بحران را عمیق‌تر می‌کنند، اما تاریخ بشر گواهی می‌دهد که هر درد بشری درمانی دارد و راه‌حل بحران‌های موجود نیز، یک‌سره از دسترس خارج نیست و تنها با گفت و گو، هم‌اندیشی و مشارکت ملی و مدنی تمام اقشار و طبقات و مردم به دست می‌آید.

نهضت آزادی ایران باور دارد که پذیرش حق تعیین سرنوشت کارگران از طریق تاسیس و تقویت اتحادیه‌های مستقل، افزون بر آن که در راستای رشد شاخص‌های حقوق اساسی و حاکمیت ملت قرار دارد، گام نخست در روند تدریجی اصلاح انحرافات و مشارکت همگانی در مهار بحران‌هاست که زمینه‌ساز برون‌رفت از بن‌بست کنونی و دستیابی به اقتصاد پویا و مولد خواهد بود و یگانه راهکار موثر پیشگیری از وقوع شورش‌ها و ناامنی‌های احتمالی ارزیابی می‌شود. گام موثر بعدی، اصلاح ساختارهای سیاسی، اقتصادی و اداری و تجدیدنظر در نگرش‌های ناظر بر عرصه سیاست خارجی است تا زمینه امنیت سرمایه‌گذاری و رشد اشتغال و تولید و نهایتاً بهبود وضع معیشتی آحاد جامعه و از جمله کارگران فراهم آید.

نهضت آزادی ایران اعلام می‌دارد که درک وضعیت جاری کارگران ایران و اصالت این جنبش اجتماعی، زمانی روشن‌تر می‌شود که یادآوری کنیم آن‌ها در چه شرایط سخت و غیرمتعارفی روزگار می‌گذرانند، اما همچنان بر آرمان‌های صنفی، مطالبات مدنی، ضرورت‌های بنیادین ملی و در مسیر «توسعه و سرافرازی ایران» ایستادگی می‌کنند. از این رو، ضمن حمایت از آرمان‌های سترگ جنبش کارگران ایران و ستایش صبر و همت و پایداری این جنبش دیرپا و صلح‌مدار، خود را در رنج‌ها، محنت‌ها و محرومیت‌های کارگران ایرانی و خانواده‌های ایشان سهیم می‌داند و باور دارد که نهایتا این کارگران و شهروندان ایران اعم از زنان و مردان و کارگران و دانشجویان و معلمان و کارآفرینان و سرمایه‌گذاران هستند که می‌توانند اجتماع و اقتصاد میهن را به‌سامان کنند. یک‌دست‌سازی قدرت و اعمال محدودیت و ممنوعیت‌های فراقانونی، توهمی است، بی‌نتیجه و هزینه‌ساز و ناکارآمد و آزموده‌ای مخرب که آزمودن دوباره آن، خطایی است نابخشودنی.

 

نهضت آزادی ایران در راستای راهبرد اصلاحات جامعه‌محور که مبتنی بر اصلاح ساختارها از طریق تقویت نهادهای جامعه مدنی است و هدفی جز مشارکت ملی در مسیر اعتلای ایران و هم‌افزایی با نهادهای برنامه‌ریزی و توسعه کشور و مهار ناکارآمدی‌ها ندارد، پذیرش قواعد جهانشمول عرصه کار و کارگری، رعایت همه‌جانبه تمام اسناد جهانی حقوق بشری، بازگشت به آرمان‌های مردمی انقلاب اسلامی، پای‌بندی به اصول و ظرفیت‌های دموکراتیک قانون اساسی، پاسخ به مطالبات انباشت شده ملت ایران و در یک کلام، تن دادن به «وفاق ملی» و الزامات این فرآیند بی‌بدیل را راهکار واقع‌بینانه و موثر برای گذار از وضعیت بحرانی و مخاطره‌آمیز کنونی و متضمن تمامیت ارضی ایران می‌داند.

نهضت آزادی ایران

۱۱ اردیبهست ۱۴۰۱

 

Wednesday, April 13, 2022

ضرورت صیانت از استقلال ایران

 

بسمه تعالی

ضرورت صیانت از استقلال ایران

در قبال سیاست‌های سلطه‌جویانه روسیه

«آزادی» و «استقلال» از جمله ارکان مطالبات ضداستبدادی و ضداستعماری مردم در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ بود.  اصالت و اهمیت این آرمان‌های شریف، چندان بود که در فلسفه وجودی و بنیان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و به ویژه در اصل نهم آن تجلی پیدا کرد و تصریح شد که: «آزادی و استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک‌ناپذیرند و هیچ فرد یا گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی به استقلال کشور خدشه وارد کند یا به بهانه استقلال، آزادی‌های مشروع را هرچند با وضع قوانین و مقررات سلب کند». بر همین راستا، اصل 56 قانون اساسی با تاکید بر حق حاکمیت ملت بر سرنوشت سیاسی و اجتماعی استوار شد و اصل 152 با محوریت شعار «نه شرقی و نه غربی» با تاکید بر نفی هرگونه سلطه‌جویی و سلطه‌پذیری و بر مبنای دفاع از استقلال و حاکمیت ملی در عرصه سیاست خارجی استقرار یافت.

تحولات خشونت‌آمیزی که به سرعت پس از پیروزی انقلاب اسلامی در مسیر جنگ قدرت حادث شد، از همان نخستین سالیان دهه شصت خورشیدی منجر به تجمیع مطلق قدرت سیاسی در نهادهایی غیرمتاثر از آرای مردم شد و دلسوزانی مانند زنده‌یادان مهندس مهدی بازرگان و دیگر یارانشان در نهضت آزادی ایران را به طرح این دغدغه و هشدار جدی واداشت که در غیاب الگوهای مردم‌سالار و نقض حقوق اساسی ملت، حتی به فرض آن که استقلال به دست آید، پایدار نخواهد ماند و تصریح کردند که: «دست استعمار بیگانه از آستین استبداد داخلی بیرون می‌آید».

متاسفانه، تجربه چهار دهه گذشته حاکمیت نظام جمهوری اسلامی صحت دغدغه یادشده را ثابت کرد و نه تنها آزادی‌های مدنی و سیاسی به محاق رفت و تحزب و تنوع آرا و آزادی بیان و مطبوعات نادیده گرفته شد، بلکه به موازات آن، بر حاکمیت ملی و استقلال کشور نیز خدشه وارد شد و به‌تدریج، شاهد اعمال  نفوذ بیگانگان در شئونات سیاست و مناسبات دستگاه دیپلماسی رسمی شدیم که روز به روز از سمت و سوی منافع ملی و پشتیبانی ملت فاصله می‌گیرد و برای منویات و مصالح و خواست‌های همسایه شمالی (روسیه) اولویتی جدی قائل می‌شود که نمونه‌هایی صریح از آن در فرآیند تصویب برجام و در روند حمله نظامی روسیه به اوکراین نمایان شد؛ به گونه‌ای که مسئولان وزارت امور خارجه ایران نه تنها در مقابل کارشکنی مقامات روسی در مسیر توفیق برجام سکوت کردند که آشکارا در همان زمین تعیین شده از سوی دولت روسیه بازی کردند و دستگاه تبلیغات رسمی کشور و صدا و سیمای جمهوری اسلامی به نفع روسیه در جنگ اوکراین و انکار جنایات جنگی آنان موضع می‌گیرد و گویی که دولت اوکراین است که مردم خود را قتل عام می‌کند.

این سنخ طرفداری و بلکه دنباله‌روی سیاست خارجی ایران از دولت روسیه در شرایطی صورت می‌پذیرد که افزون بر نادیده گرفتن حافظه تاریخی ایرانیان از رنج‌ها و مظالمی که روسیه تزاری و پس از آن، اتحاد جماهیر شوروی با مداخلات نامتعارف در امور داخلی و حتی تهدید تمامیت ارضی ایران روا داشته بودند، رفتار سیاسی و مناسبات راهبردی روسیه پوتین با دشمنان جمهوری اسلامی به‌ویژه دولت غیرانسانی اسراییل را مکتوم می‌نماید. این در حالی است که روسیه پوتین آشکارا  انزوای ایران و پیشبرد اهداف منطقه‌ای خویش و برخورد ابزاری با منافع ملی ایران را دنبال می‌کند.

دولت روسیه به‌رغم داعیه دوستی و همکاری با دولتمردان ایرانی، به عموم قطعنامه‌های شورای امنیت برای تحریم اقتصادی و تجاری ایران رای مثبت و موافق داد تا ایران ذیل بند(۷) منشور ملل متحد قرار گیرد و در هر دو دوره انتخابات اخیر ریاست جمهوری آمریکا، فعالیت‌های موثری را به نفع ترامپ و نئومحافظه‌کاران آمریکایی به انجام رسانید و در جدیدترین مورد نیز، مذاکرات در شرف موفقیت برجام در وین را در حالی به بن‌بست کشانید که میزبان مقامات عالی‌رتبه رژیم راستگرای اسراییل بود و با طرح مطالبات غیرمعمول، آن توافق رو به حصول را به گروگان گرفت تا منافعی عاید ایران نشود و ایران همچنان محتاج و دنباله‌رو سیاست‌های روسیه باقی بماند.

حاکمان جمهوری اسلامی، اکنون و در پی دهه‌ها ابهام یا سکوت، باید به افکار عمومی شهروندان توضیح دهند راز و رمز این دنباله‌روی یا انفعال چیست؟ چگونه است که نهادهای رسمی کشور در شمار اندک کشورهایی به شمار می‌روند که حمله روسیه به اوکراین را محکوم نمی‌کنند و به رغم خواست و افکار عمومی ایرانیان، نه تنها با مردم جنگ‌دیده اوکراین همدردی نمی‌کنند و حتی از به کار بردن عبارت «حمله و تهاجم نظامی» در قبال این حوادث خونبار و جنایات جنگی احتراز می‌کند، بلکه به توصیه سفیر روسیه در ایران، سخنگوی وزارت خارجه و رسانه های ایرانی، ملزم به کاربرد عبارت گنگ، غیر متعارف، و خلاف واقع «عملیات ویژه روسیه» می‌شوند؟

نهضت آزادی ایران با تاکید بر آرمان‌های توامان «آزادی» و «استقلال» یادآور می‌شود که عبارت «نه شرقی و نه غربی» که در قانون اساسی برآمده از انقلابی مردمی، ضداستبدادی و ضداستعماری است، ضمن آن که متکی بر آموزه‌های قرآنی و تجربه بشری است، شعار محوری سیاست خارجی نهضت ملی ایران و دولت دکتر مصدق مبنی بر موازنه منفی بر اساس پرهیز از ورود به بلوک‌بندی‌های ابرقدرت‌های جهانی است و وجه مکمل آن، التزام به اصل «بی‌طرفی مثبت» از طریق ایجاد روابط حسنه و همکاری‌های موثر در فضای بین‌المللی به مثابه تنها راهکاری است که زمینه بی‌نیازی از اتکا به پشتیبانی قدرت‌های بیگانه را فراهم می‌آورد و در همین راستا، همان‌گونه که اتکای بلاقید و شرط نظام سلطنتی پیشین به قدرت‌های غربی به ویژه آمریکا و انگلستان به وقوع بحرانی مهارناپذیر و بی‌بازگشت انجامید، اعتماد و پشتگرمی به دولت‌هایی نظیر چین یا روسیه نیز، حاوی منافع ملی و حتی ثبات سیاسی پایدار نخواهد بود و عاقبت خیری به همراه ندارد.

نهضت آزادی ایران باور دارد که دو ارزش محوری «استقلال» و «آزادی» که بر سر آن وفاق ملی و اجماع همگانی حاصل است، برای آینده نیز همچنان خدشه‌ناپذیر خواهد بود. یادآوری می‌کند که «سیاست خارجی» همواره در ادامه «سیاست داخلی» قرار گرفته و معنا پیدا می‌کند. «امنیت ملی پایدار» نیز تنها در پرتو تحقق حقوق و حاکمیت ملت و پذیرش ارزش‌های دموکراتیک در راستای نیل به پشتیبانی ملی به دست می‌آید. لذا استقلال وطن امروز امانتی در دست فرزندان میهن است و همگی همچون نیاکان فداکار خود از آزادی ملت و استقلال کشور پاسداری خواهند کرد. سیاست‌ها و راهبردهای نظام جمهوری اسلامی نیز تنها در صورتی که این خواست اکثریت را نمایندگی کند، مطلوبیت، اعتبار و کارآمدی خواهد داشت و می‌تواند موجبات ارتقای موقعیت بین‌المللی و شاخص‌های سیاست خارجی ایران را فراهم آورد.

نهضت آزادی ایران

24 فروردین 1401

Saturday, April 9, 2022

متن پیام محمد توسلی مراسم هفتم مهندس مرتضی حاجی زاده مقدم

 

بسم الله الرحمن الرحیم

تِلکَ أُمَّةٌ قَد خَلَت لَهَا مَا کَسَبَت وَلَکُم مَّا کَسَبتُم وَلاَ تُسأَلُونَ عَمَّا کَانُوا یَعمَلُونَ ( 134 و 141 بقره)

با عرض سلام و تسلیت مجدد به خانواده محترم مقدم به ویژه برادران، خواهر محترم و فرزندان شادروان مهندس مرتضی حاجی زاده مقدم.

به مناسبت مراسم یادبود هفتمین روز درگذشت شادروان مهندس مرتضی حاجی زاده مقدم مایلم به اختصار سوابق آشنایی و همکاری های اجتماعی و سیاسی آن مرحوم را در جمع خانوادگی اشاره کنم. در دهه 30 دوران دانشجویی در انجمن اسلامی دانشجویان و برنامه های مختلفی از جمله برنامه های تفسیر قرآن آیت الله طالقانی در مسجد هدایت و مراسم اعیاد فطر انجمن اسلامی دانشجویان که برگزار می شد مهندس مقدم هم حضور داشت.

در سال های 39 و 40 که فضای سیاسی ایران باز شد حضور او در فعالیت ها بیشتر بود و در سال 1340 که نهضت آزادی ایران تاسیس شد با پذیرش عضویت نهضت آزادی به همکاری سیاسی و جمعی خود ادامه داد و تا سال‌های اوایل دهه چهل همکاری او ادامه داشت. از سال 1341 که من برای ادامه تحصیل به خارج رفتم در جریان ادامه همکاری او نیستم. در سال های قبل و پس از انقلاب هم خاطره خاصی از همکاری او با نهضت آزادی ایران ندارم.

اما او پس از فارغ التحصیل شدن از دانشگاه از همان اوایل دهه چهل عضویت انجمن اسلامی مهندسین را پذیرفت و در جلسات آن شرکت می‌کرد. در سالهای دهه 70 و 80 به رغم مشکلات زندگی و بیماری و محدودیت جسمی در برنامه های انجمن گه‌گاه حضور پیدا می‌کرد. البته در سال های اخیر که بیماری و محدودیت جسمی او افزایش پیدا کرده بود، کمتر توفیق دیدار او را دربرنامه های انجمن اسلامی مهندسین داشتیم.

آنچه می‌خواهم به مناسبت برنامه یاد بود آن مرحوم در جمع خانوادگی مطرح کنم یادآوری آموزه قرآنی است که ابتدای سخن تلاوت کردم. این آیه دو بار در سوره بقره آمده است. آیات 134 و 141. ترجمه ساده آن این است که:  «آنان امتى بودند كه دورانشان سپرى شد؛ آنان [نتيجه] دستاورد خويش را دارند و شما نيز[نتيجه] دستاورد خويش را خواهيد داشت و مسئول اعمال آنان نخواهيد بود».

پیام این آموزه قرآنی برای ما این است که: مرحوم مهندس مرتضی حاجی زاده مقدم با اعمال خود محشور است و ما هم با اعمال خودمان محشورخواهیم بود. به نظر بنده آنچه در این گونه برنامه های بزرگداشت باید مورد توجه باشد، البته ضمن طلب آمرزش و رحمت برای درگذشته، عبرت‌گیری از جنبه های خیرات و برکات زندگی درگذشته و همچنین بهره‌گیری از عبرت ها و تجربیات اوست، تا خود ما به توانیم راه رستگاری زندگی دنیا و اخرت خودمان را سامان بخشیم.

اجازه می‌خواهم در این فرصت یاد همه درگذشتگان و پدران و مادران خانواده‌ها به ویژه برادر بزرگوار ایشان شادروان محمود مقدم جاه و همسر ایشان خواهر عزیزمان مرحومه محترم توسلی را در این برنامه گرامی بداریم و از خدوند متعال برای همه آنان آمرزش و رحمت بیکران الهی مسالت کنیم. والعاقبه للمتقین.

محمد توسلی

16 فروردین 1401

 

 

Saturday, April 2, 2022

دغدغه استاد علی رضاقلی

 

دغدغه استاد علی رضاقلی

نگاهی گذرا به زندگینامه شادروان استاد رضاقلی (1401 – 1326) نشان می‌دهد که او در سال 1350 پس از گذراندن دوره کارشناسی در رشته علوم سیاسی دانشکده حقوق دانشگاه تهران، در کلاس‌های دکتر شریعتی در حسینیه ارشاد حضور پیدا می‌کرد. در سال 1353 به فرانسه می رود و در دانشگاه سوربن در رشته جامعه‌شناسی موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد می‌شود، اما در سال 1357 پایان نامه دکترای خود را نیمه‌تمام رها می‌کند و به جنبش اجتماعی ایران می‌پیوندد. یادآوری می‌کنم در سال 1358 در مدیریت شهر تهران ما شاهد حضور بسیاری از چنین دانشجویان خارج از کشور بودیم که ادامه تحصیل خود را رها کردند و داوطلبانه از جمله در شوراهای محلات شهر تهران همکاری می‌کردند. [1]

استاد علی رضاقلی از همان سال 1357 تا اواخر دهه 80 در نهادهای مختلف از جمله در کمیته انقلاب اسلامی، نهادهای مدیریتی در وزارت کشور، شرکت ملی نفت ایران و وزارت پست و تلگراف و تلفن همکاری داشت که جزئیات آن بسیار قابل‌توجه است. او همزمان با ارزیابی و دریافت‌های خود از ویژگی‌های خاص فرهنگی و اجتماعی مدیران و مدیریت کشور، به مطالعه و پژوهش در حوزه جامعه‌شناسی و اقتصاد سیاسی ایران پرداخت. خروجی این مطالعات آثار «جامعه‌شناسی خودکامگی» در سال 1367 و «جامعه‌شناسی نخبه‌کشی» در سال 1377 است که مورد استقبال کم‌سابقه مردم قرار گرفت و شاید از پرتیراژترین آثار در آن دوران باشد. آثار دیگر او «اگر نورث ایرانی بود» در 1398 و بسیاری از مقالات منتشرشده و آثاری است که موفق به تدوین نهایی آنها نشد.

بنده دردهه هفتاد با آثار قلمی استاد به ویژه دو اثر«جامعه‌شناسی خودکامگی» و «جامعه‌شناسی نخبه‌کشی» ایشان آشنا شدم. با توجه به زمینه‌های شناخت و تحلیلی گذشته خودم که عمدتاً متمرکز بر آثار مهندس بازرگان بود، نگاه ایشان را به عنوان یک پژوهشگر در حوزه جامعه‌شناسی و علوم سیاسی، بسیار هماهنگ و تحسین‌برانگیز ارزیابی می‌کردم. به ویژه شجاعت اخلاقی ایشان در بیان صریح واقعیت‌های تاریخی ایران، اگرچه بسیار تلخ، اما قابل تقدیر بود. او در اثر جامعه‌شناسی نخبه‌کشی خود به سرگذشت و سرنوشت «قائم مقام»، «امیرکبیر» و «مصدق» و تحلیل جامعه‌شناسی برخی ریشه‌های تاریخی استبداد و عقب‌ماندگی ما ایرانیان پرداخته است و در ذهن مخاطب سرنوشت بازرگان‌ها، منتظری‌ها و موسوی‌ها و هزاران استاد و دانشجوی نخبه خطور می‌کند که یا از دانشگاه اخراج شدند و یا خاک وطن را در این شرایط اجباراً ترک می‌کنند.

در یکی از اولین دیدارهایمان که در منزل آقای دکتر بنی‌اسدی در دهه نود انجام شد، استاد رضاقلی ضمن گفتگوها اظهار داشت که: «من تمام آثار مهندس بازرگان را به ویژه آثاری که جنبه اجتماعی دارد چون «سازگاری ایرانی»[2] مطالعه کرده‌ام و در آنها هیچ نکته‌ای برخلاف مبانی جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی نیافته‌ام». به همین مناسبت اندیشه و خط‌مشی تدریجی و گام به گام مهندس بازرگان برای عبور از استبداد و استقرار آزادی و حاکمیت ملت را واقع‌بینانه می‌دانست و نسبت به آن علاقمندی و همدلی نشان می‌داد.

به نظر بنده آنچه استاد رضاقلی در آثار خود در بیش از سه دهه گذشته با نگاه جامعه‌شناسی و پژوهشی مطرح کرده، تأکید بر شناخت ریشه‌های استبداد تاریخی و توسعه نایافتگی ایران است و به همین علت تصریح می‌کند که: «بدون خوانش تاریخ و چرخه‌های شوم آن، یافتن راه حل برای رهایی از دام توسعه‌نایافتگی امکان‌پذیر نیست».

به نظر بنده این دغدغه استاد رضاقلی که با دانش علوم اجتماعی و ارزیابی میدانی واقعیت‌های مدیریت کشور پس از انقلاب حاصل شده و درآثار و گفتار او ما شاهد هستیم، اتفاقاً دغدغه اصلی مهندس بازرگان و همراهان ایشان در همان شرایط شهریور 1320 بوده است. آنان دو عامل استبداد سیاسی 2500 ساله و پیرایه‌ها و خرافات هزار ساله را از علل توسعه‌نایافتگی جامعه ایران تشخیص دادند[3] و تمام تلاش‌های خود را در طول 80 سال گذشته، در این راستا متمرکز کردند. مرور بیش از 400 اثر مهندس بازرگان، این فرایند را نشان می‌دهد.

روحش شاد و دغدغه راهبردی او برای نجات ایران و راه آگاهی‌بخشی او پر رهرو باد. درگذشت شادروان استاد علی رضاقلی را به خانواده محترم، همسر فرهیخته و فرزندان برومند آن زنده‌یاد و همه دوستان و علاقمندان ایشان که دغدغه توسعه ایران را دارند، صمیمانه تسلیت می‌گویم و برای آن شادروان از خداوند بزرگ، آمرزش و رحمت بیکران الهی مسألت می‌کنم.

محمد توسلی

12 فروردین 1401

 

 

 

 

 

    

 

 



[1] برای جزئیات می توان به جلد دوم خاطرات اینجانب «تجربه مدیریت شهری در دوران بحران»، 1399، انتشارات کویر مراجعه کرد.

[2] قابل مطالعه در مجموعه آثار جلد 4 مهندس بازرگان

[3] برای نمونه به مدافعات مهتدس بازرگان در دادگاه ویژه نظامی سال 1342 با عنوان «چرا دچار استبداد شدیم و چرا با استبداد مخالفیم»، جلد 6 مجموعه آثار ایشان مراجعه شود.

Tuesday, March 29, 2022

تسلیت نهضت آزادی درگذشت مهندس مرتضی مقدم

 

انا لله و انا الیه راجعون

شادروان مهندس مرتضی حاجی‌زاده مقدم از یاران دیرین که در سال‌های اخیر دچار بیماری بود، جان به جان‌آفرین تسلیم کرد و دار فانی را وداع گفت.

درگذشت این یار دیربن را به خانواده محترم و همه یاران و علاقه‌مندان تسلیت می‌گوییم و برای خانواده محترم به ویژه فرزندان ایشان سلامتی و شکیبایی و برای آن زنده‌یاد از ایزد منان آمرزش و رحمت واسعه خواستاریم.

 

محمد توسلی

دبیر کل نهضت آزادی ایران

۸ فروردین ۱۴۰۱

 

بیانیه تسلیت نهضت آزادی درگذشت استاد علی رضا قلی

 

بسمه تعالی

کل نفس ذائقه الموت

گنچ زری بود در این خاکدان

کو دو جهان را بجوی می شمرد

خبر درگذشت استاد علی رضاقلی دوستان و علاقه‌مندان ایشان و کسانی که عمر خود را در راه آزادی و عدالت برای ایران صرف کرده اند با بهت و حیرت روبرو ساخت و مایه تاسف و اندوه فراوان گردید.

زنده یاد علی رضاقلی درد کلاف سردرگم مسایل ایران را داشت و با امید و انگیزه شناخت و درمان مسایل جامعه ایران به مطالعه عمیق تاریخ اجتماعی ایران و تحصیل جامعه شناسی در داخل و خارج از کشور پرداخت و علل ریشه‌ای مسایل ایران را در نا امنی نهادینه شده تاریخی، فرهنگ غارتی و استبداد یافت. آثار ارزشمند او از جمله «جامعه شناسی خودکامگی» و «جامعه شناسی نخبه کشی» به توصیف و تبیین تحمل ناپذیری و خشونت استبداد در ایران و دشواری های راه نجات می پردازد.

او از اندشمندانی بود که اندیشه و مشی زنده‌یاد مهندس بازرگان را در زدودن استبداد و استقرار آزادی و مردم سالاری از طریق تلاش مستمر، صبورانه و تدریجی درست می‌دانست و ایستادگی نهضت آزادی را می‌ستود و نسبت به اثربخشی و موفقیت راه آن حساس و علاقه مند و پیگیر بود.

نهضت آزادی ایران این ضایعه دردناک را به خانواده محترم، دوستداران، جامعه شناسان و آنان که با امید به تلاش برای آزادی و عدالت در ایران می‌کوشند تسلیت می‌گوید و ادامه راه او را، بویژه توسط جوانان این آب و خاک، از ایزد منان خواستار است.

نهضت آزادی ایران

8 فروردین 1401

Thursday, March 24, 2022

تسلیت نهضت آزادی دکتر محمد برقعی

 

انا لله وانا الیه راجعون

برادر ارجمند جناب اقای دکتر محمد برقعی

خبر درگذشت نابهنگام فرزند برومندتان مرحوم اشکان برقعی موجب تاسف و تاثر گردید. به جنابعالی و خانواده محترم صمیمانه تسلیت می‌گوییم و برای جنابعالی و خانواده محترم سلامتی و شکیبایی و برای آن درگذشته از خداوند منان آمرزش و رحمت بیکران خواستاریم.

محمد توسلی

دبیرکل نهضت ازادی ایران

سوم فروردین 1401

 

پیام نوروزی 1401 نهضت آزادی ایران

 

بسمه‌تعالی

پیام نوروزی 1401 نهضت آزادی ایران

رفیق راه، هموطن،

روزگارت در تلاطم این جهان ناآرام که از همه سوی‌اش «ز خیل حوادث، کمین‌گهی است» به سامان و سرانجام‌ات به‌خیر باد!

قرن‌ها پیش حکیمی از سمرقند، سرشت هستی و سختی سُکنا در این سرا را در جمله‌ای به‌فراست فشرده بود :

هموار کرد خواهی گیتی را؟

گیتی است، کی پذیرد همواری؟

دفتر خاطرات دیرپای بشر نیز از سوی دگر همواره تندرستی زودشکن و امنیّت زودگریزش را
 بدو یاد آورده است
ت.

برای نوع بشر امروز چه تلخ است که کارنامه خود را در تصویر میلیون‌ها مهاجر و پناهجوی هراسانی ببیند که از شرق تا غرب و از میانمار و افغانستان و یمن و سوریه و عراق گرفته تا فلسطین و اوکراین، از آسیب جنگ و جهل و آسیب حرص وجور، با قلبی اندوهگین ترک دیار می‌گویند. در تصویر کودکان مبهوتی ببیند که از بستر گرم خود با دستان مادران و پدران مضطرب، به جاده‌هایی سرد و بی‌انتها و سرنوشتی نامعلوم کشیده می‌شوند .

 

نه! هرگز قرار نبود قطار این تمدن از چنین ایستگاهی سر برآورد!

و بشر چه رایگان میراث بی‌بهای انبیا، حکیمان، عارفان، فیلسوفان و متفکران خود را از یاد می‌برد و آنها را در کنج کتابخانه‌های فاخر و عظیم خود به گرد فراموشی می‌سپارد.

از یکدگر می‌پرسیم: سرزمین رنجدیده و کهنسال ما در این کشاکش چه می‌کند؟ آرزو این بود که کاش سیاست‌ورزان این دیار در میانه‌ی این ستیز، با ترازوی منافع ملی و مصلحت میهن، امور را می‌سنجیدند؛ نه با معیارهایی موهوم یا مهمل که تنها منافع جناحی انحصارپیشه را پیش چشم دارد و مصلحت خلقی را به پای اعتقاداتی ناسخته قربانی می‌کند.

اما حال که چنین نیست، ما را نیز ردای تکلیف از دوش نیافتاده است. به قدر وسع می‌کوشیم و امید و تلاش و توکل را رها نمی‌کنیم. کمان همّت به زه کردن و خدنگ اراده را به مقصد مُراد انداختن، شایسته قومی است سوار بر مرکب امید و آرزومند آزادی.

 

به یاد آنان که در هر زمستان به ترانه‌ی بهار دل سپردند، به یاد بعضی نفرات که همواره در تاریخ آزادی و عدالت به بهای رفاه و سلامت خویش، مشعل‌داری کرده و دلگرم‌مان داشته‌اند، به حرمت شمع‌هایی که به امید سحر، پای تا سرسوختند و مرغانی که در طول شب، از نغمه‌ی سحری باز نایستادند، ما نیز به قدر وسع می‌کوشیم.

 

 

بگذارید تا پیغام بهار را امسال از ملک الشعرای بهار بگیریم که در تصنیفی میهنی سروده بود :

بهار مضطر، منال دیگر

که آه و زاری اثر ندارد

جز انتظار و جز استقامت

وطن علاجی دگر ندارد

 

نوروز 1401 مبارک

نهضت آزادی ایرا ن

Tuesday, March 15, 2022

محکومیت فاجعه اعدام 81 شهروند عربستانی

 

بسمه تعالی

محکومیت فاجعه اعدام 81 شهروند عربستانی

و ضرورت اعتراض فراگیر جهانی

اعدام هشتاد و یک شهروند عربستانی، نه تنها مساله‌ای اسلامی یا شیعی و نه تنها اقدامی خلاف ارزش‌ها و آموزه‌های رحمانی و مدنی قرآن کریم، بلکه معارض با کرامت انسانی و یادآور رخدادهای قرون وسطایی است. سکوت مجامع حقوق بشری و حامیان غربی و شرقی سران سعودی در قبال این جنایت هولناک، شرمی است که بر وجدان بشریت سنگینی می‌کند. این واقعه تلخ نشان می‌دهد که تکنولوژی و پیشرفت و دموکراسی ِ منهای اخلاق نتوانسته است مانع از ابتلای قدرت‌های جهانی به معیارهای دوگانه، نارسایی‌ها و‌ تبعیض‌های نهادی شود. قدرت‌های جهانی در مقام عمل، موازین حقوق بشری و دموکراتیک را فدای فزون‌طلبی‌ها و منافع سیاسی و مالی و به‌ویژه سودها و سرمایه‌های نفتی می‌کنند.

این فاجعه ضدانسانی نشان داد که تبلیغات سالیان اخیر حاکمان عربستان سعودی که با پشتیبانی امپراتوری‌های رسانه‌های غربی و شرقی، مدعای اصلاحات سیاسی، رشد شاخص‌های حقوق بشری، ارتقای جایگاه اجتماعی و حقوق زنان، ترویج آزادی‌های اساسی و گذار به توسعه و دمکراسی را دارد، تا چه حد سست و بی‌پایه و نمایشی و غیرقابل اعتماد بوده است. وقایع اخیر ثابت کرد که تا زیرساخت‌های انسان‌محور و زمینه‌های تحقق حقوق شهروندی و حاکمیت ملت در جامعه‌ای تامین نشود، اصلاحات آمرانه و صوری به سامان نخواهد رسید و خبری از توسعه و دموکراسی راستین نخواهد بود.

این اعدام‌ها در کنار سایر اقدامات ضدانسانی این حکومت از جمله قتل و کاردآجین کردن جمال قاشقچی روزنامه‌نگار و منتقد سیاسی و نیز، تجربه تاریخی سایر دولت‌های مستبد خاورمیانه در سده اخیر، دلالت بر آن دارد که اعدام و حصر و حبس مخالفان سیاسی، مبتنی بر قدرت و اقتدار راستین دولت‌ها نیست و بلکه برعکس، ناشی از ضعف و ناکارآمدی حاکمان غیرمردمی در استقرار نظم سیاسی است. اقداماتی از این دست، آشکار می‌سازد که حکومت آل سعود به رغم آن که از توان سرکوب و زورگویی وتحمیل مطلق‌گرایی و سانسور و شکنجه برخوردار است، اما از آن‌جا که پایگاه مردمی و پشتیبانی ملی ندارد، حتی خودش هم معتقد نیست که حکومتی پایدار است. از این رو، برای تظاهر به ثبات و امنیت سیاسی، شدیداً محتاج گسترش فضای امنیتی، دامن زدن به خشونت سازمان‌یافته و وابستگی روزافزون به پشتیبانی قدرت‌های بیگانه و حتی قائل به جلب توجه و دوستی با دولت غاصب و غیرانسانی اسراییل است.

نهضت آزادی ایران یادآوری می‌کند که هر زمان شرایط بهبود روابط میان دو کشور ایران و عربستان و زمینه تحقق صلح در خاورمیانه فراهم شده، به یک‌باره رویدادی توطئه‌آمیز، غیرمنتظره و منصرف از منافع ملی مانند اعدام شیخ نمر، اشغال سفارت عربستان و رویدادهای مشابه آن در طی چند دهه اخیر رخ داده و مانع از تنش‌زدایی در عرصه سیاست خارجی شده است. از این رو، توصیه می‌کند که حکومت ایران در ارتباط با این سنخ رویدادهای غیراتفاقی، با تامل و دوراندیشی بیشتر وارد شود و از تحقق اراده جریانات خودسر، دشمنان ایران و آتش‌افروزان جنگ‌طلب پیشگیری کند.

نهضت آزادی ایران ضمن محکومیت این فاجعه عظیم و رخدادهایی مشابه آن در هر زمان و در هر کشور، به سوگ نشاندن صدها نفر از بازماندگان و خانواده‌ها و هم‌وطنان این قربانیان و جریحه‌دار کردن و به وحشت افکندن افکار عمومی مردم جهان را مصداق بارز تروریسم دولتی و جنایت علیه بشریت می‌داند و انتظار دارد که آزادی‌خواهان و عدالت‌طلبان جهان، همه نهادهای حقوق بشری و سازمان‌ کنفرانس کشورهای اسلامی در برابر این واقعه که موجب مخدوش شدن وجهه مسلمانان جهان شده است، سکوت نکنند و افکار عمومی ملت‌ها را به چالش در برابر نفی انسانیت و مطالبه علیه انفعال و بی‌تفاوتی قدرت‌های جهانی فراخوانند و انگیزه‌ آماده‌سازی برای طرد و تحریم بین‌المللی و گسترش فشار دیپلوماتیک علیه این دولت بی‌اعتقاد به کرامت و آزادی بشر را فراهم آورند و نیز، از کنشگران سیاسی، احزاب، جناح‌ها و جریانات سیاسی و مدنی داخل ایران درخواست می‌کند تا صرفنظر از تفاوت دیدگاه‌های سیاسی خویش، طی اقدامی مشترک به این فاجعه هولناک و ضدبشری واکنش نشان دهند.

نهضت آزادی ایران

24 اسفند 1400

 

 

 

Friday, March 4, 2022

محکومیت حمله نظامی روسیه به اوکراین

 

بسمه تعالی

محکومیت حمله نظامی روسیه به اوکراین

پوتین رئیس جمهور روسیه بارها اعلام کرده بود که قصد حمله به اوکراین را ندارد. با وجود این انکارها، هفته گذشته بزرگ‌ترین حمله نظامی خود را به اوکراین در میان بهت و حیرت جهانیان آغاز کرد. این حمله نظامی از مصادیق بارز نقض قوانین بین‌المللی، حاکمیت ملی، حقوق بشر و منشور سازمان ملل متحد است. توسعه‌طلبی و زیاده‌خواهی دولت‌های غربی همراه با رقابت‌های منطقه‌ای و بی‌اعتمادی متقابل روسیه و غرب پس از فراز و نشیب‌های زیاد نهایتا زبانه‌های آتش جنگی توسط روسیه را شعله‌ور کرد که مثل همیشه قربانیان آن نه بانیان جنگ، بلکه شهروندان بی‌گناه به ویژه زنان و کودکان اوکراینی هستند.

 کشور روسیه اکنون در سیطره اقتدارگرایی است. ترکیبی که مخالفت با دموکراسی، نفی جامعه مدنی و خشونت از ویژگی های بارز آن است. رهبران روسیه در سودای احیای تزاریسم سنتی یا امپراتوری کمونیستی پیشین هستند. آنها قدرت را صرفاً در اشکال نظامی و برتری‌جویی سیاسی خلاصه کرده و مدام تمایل خود را به اِعمال قوه قهریه و حتی تهدید هسته‌ای در حل مناقشات منطقه‌ای به رخ می‌کشند، بی آن که به تنوع وجوه قدرت و به ویژه پشتیبانی و مشارکت مردم وقعی گذارند؛ امری که در واقع نقطه ضعف عمده رهبران و نظام‌های غیردموکراتیک محسوب می‌شود.

تسخیر سرزمین‌های دیگران به زور و تهاجم از رسوبات میراث کهن  استبدادی است‌. تسخیر خاک کشورها اگر هم با زور میسر باشد، تداوم سلطه و اشغال‌گری امری بس دشوار و بلکه محال است. تجربه اشغالگری اسراییل، مداخله شوروی سابق در افغانستان و دخالت‌های نظامی امریکا از جمله در افغانستان، اثبات مکرر همین واقعیت تاریخی است. واکنش ملت‌ها در برابر این زورگویی آشکار و همدلی بی‌سابقه با مردم اوکراین نشانه شکست اخلاقی کشور مهاجم و نیز ضعف بازدارندگی نهادهای بین المللی است.

نهضت آزادی ایران در این مقطع حساس، ضرورت آتش‌بس بی‌قید و شرط، عقب‌نشینی فوری نیروهای مهاجم، و برقراری صلح عادلانه را خاطرنشان ساخته، حمایت صریح و قاطع خود را از مردم اوکراین اعلام داشته و تداوم هر نوع تجاوز نظامی، خشونت و منازعه مسلحانه را محکوم می‌کند.

نهضت آزادی ایران انتظار دارد که حاکمیت به پیروی از وجدان ایرانیان، ضمن محکوم کردن تجاوز نظامی به خاک اوکراین و تخریب زیرساخت‌های آن و کشتار بی‌رحمانه شهروندان، در منازعاتی اینچنین در چارچوب  منافع ملی ایران موضع‌گیری کند و از هر نوع شائبه جانبداری از طرف مهاجم و ناقض هنجارهای حقوق بین‌الملل احتراز کند و نیز امکان ابراز عقیده و واکنش حق‌طلبانه جامعه مدنی ایران را طبق اصول مصرح قانون اساسی، فراهم و تسهیل کند.

نهضت آزادی ایران

12 اسفند ۱۴۰۰