Monday, February 10, 2020

پیام تسلیت نهضت آزادی به آقای محمد باقر علوی

انا لله و انا الیه راجعون
 جناب آقای محمد باقر علوی
 با نهایت تاثر و تاسف، درگذشت همسر گرامیتان  شادروان خانم شهین فرزین پژوه، از اعضای وفادار نهضت آزادی ایران که در راه آرمان‌های بنیانگذاران شریف، صبر و مجاهدت کردند، تسلیت عرض می‌کند و از خداوند تبارک و تعالی برای آن مرحومه رحمت واسعه و آمرزش و برای شما، فرزند داغدار و سایر بازماندگان، شکیبایی و سلامت  مسئلت داریم.

ضمنا مراسم تشییع ساعت 9 صبح روز دوشنبه 14 بهمن از مقابل منزل آن مرحومه واقع در شهر زیبا، میدان الغدیر، خیابات کانون، بلوک 16ورودی یک به سمت بهشت زهرا و در قطعه 323  مراسم تدفین انجام خواهد شد.
همچنین مراسم یادبود روز پنجشنبه17 بهمن از ساعت 16 تا 17:30 در مجتمع آموزشی نیکوکاری رعد واقع در فاز 2 شهرک غرب خیابان هرمزان، خیابان پیروزان جنوبی برگزار خواهد شد.

نهضت آزادی ایران
13 بهمن ۱۳9۸

دیدار رهبران نهضت آزادی با مراجع تقلید، منجر به آغاز مبارزه روحانیت با شاه و استبداد شد

گفت و گوی سایت «دیدار نیوز» با دبیرکل نهضت آزادی ایران
13 بهمن 1398
دیدار رهبران نهضت آزادی با مراجع تقلید،
منجر به آغاز مبارزه روحانیت با شاه و استبداد شد

دیدارنیوز ـ مسلم تهوری: 9 صبح یک روز بهمن ماه می‌تواند خیلی خاطره انگیز باشد وقتی با مهندس محمد توسلی قرار گفت و گو داشته باشید. صحبت از عملکرد و تأثیر نهضت آزادی در مبارزه علیه حکومت پهلوی و به ثمر نشستن انقلاب مردم در بهمن 57 است. دفاع از عملکرد نهضت آزادی را به عهده دبیرکل آن گذاشتیم. منزل مسکونی مهندس توسلی در سال 1354 ساخته شده بود. اتمسفر اتاق بوی تاریخ می داد ناخودآگاه به سالهای مبارزه و انقلاب وارد شدیم مهندس گفت اینجایی که شما نشسته اید مدیران انقلاب چون شهید بهشتی نشسته‌اند، در واقع شما وارد اتاق انقلاب شده اید. آنچه درپی می‌آید ماحصل گفت و گوی صمیمانه دیدارنیوز با دبیرکل نهضت آزادی است.

دیدارنیوز: در آستانه پیروزی انقلاب هستیم. در قیام مردمی سال 57 گروه های مختلفی با تفکرات و ایدئولوژی های متفاوت شرکت داشتند. هر یکی از این گروه ها دارای وزن و میزانی از تأثیر گذاری در به ثمر رسیدن انقلاب مردم بودند. نهضت آزادی ایران در سال 1340 شکل گرفت و از آن روز تا کنون در سپهر سیاسی ایران به ایفای نقش پرداخته است. آیا نهضت آزادی، خواستار تغییر نظام در ایران بود؟ این نهضت تا چه اندازه در پیروزی انقلاب 1357 نقش داشت؟ برای رسیدن به جواب سؤالاتی از این دست، در خدمت دبیر کل نهضت آزادی، جناب آقای مهندس محمد توسلی هستیم. آقای مهندس سلام، خیلی متشکرم که وقتی را به مخاطبان دیدارنیوز دادید. در خدمت شما هستیم.

توسلی: با سلام خدمت شما و مخاطبین شما. من هم خیلی خوشحال هستم که بتوانیم خاطرات خود را از آن دوران با مخاطبان شما در میان بگذاریم.

دیدارنیوز: بعضاً دوستان نهضت آزادی را در جامعه به عنوان نیروهای ملی - مذهبی می شناسند. در اساسنامه نهضت آزادی ذکر کرده اید که «ما مسلمان، ایرانی و مصدقی هستیم». ظاهراً روی این داستان تأکید دارید و یک مقداری با این عنوان ملی-مذهبی مشکل دارید. درست است؟

توسلی: ما با عنوان ملی- مذهبی مشکل نداریم. به هر حال وقتی ما اعلام کردیم که مسلمان و ایرانی هستیم و راه مصدق را دنبال می کنیم، با همه کسانی که باور به منافع ملی داشته باشند و نگاه دینی در جامعه داشته باشند، همسو هستیم. منتهی این واژه ملی- مذهبی از انتخابات مجلس ششم مطرح شده است. در دورانی که ائتلافی با دوستان مهندس سحابی شکل گرفت، از آن زمان یک جمعی از دوستان مهندس سحابی با این عنوان فعالیت می کنند. ما هم همیشه استقبال کرده‌ایم که جمع بیشتری این گفتمان را دنبال کنند.

دیدارنیوز: شکل گیری نهضت آزادی با بحث لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و بعد انقلاب سفید شاه مصادف شد. روحانیت با این داستان مخالفت کرد. نهضت آزادی ایران هم با انقلاب سفید شاه و لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی مخالفت کرد. آیا مخالفت روحانیت و نهضت آزادی در یک راستا بود؟ یعنی همان دلایلی را که روحانیت برای مخالفت داشت، نهضت آزادی هم همان دلایل را داشت؟ یا این که شما از یک زاویه دیگر به داستان نگاه می کردید؟

توسلی: این سؤال تاریخی و راهبردی است. بخشی از رویدادهای بعدی آن دهه را پایه گذاری کرده است. من به طور خلاصه اشاره می کنم. در همان سال های 39 و 40 که جبهه ملی دوم تشکیل شد و در زمان کندی فضای سیاسی ایران نسبتاً باز شده بود، دکتر امینی دنبال اجرای برنامه آمریکا بود. شاه برنتابید و گفت من خودم برنامه را اجرا می کنم و بلافاصله برای جبهه ملی دوم و نهضت آزادی ایران محدودیت ایجاد شد. تنها نیروی بالقوه‌ای که در جامعه ما حضور داشت و شاه فکر می‌کرد مانع برنامه های آمریکا باشد روحانیت بود. بنابراین در شهریور سال 41 این لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی را مطرح کرد. محورهایی در آن بود که پیش بینی می‌کردند روحانیت با آن مخالفت کند. شرکت زنان در انتخابات، اصلاحات ارضی و سوگند به کتاب آسمانی به جای قرآن. خب همان موقع سه مرجع بزرگ مطرح قم یعنی آیت الله خمینی، آیت الله شریعتمداری و آیت الله گلپایگانی اطلاعیه دادند و به شدت با آن مخالفت کردند.

دیدارنیوز: آیت الله مرعشی نجفی آن زمان جزو مخالفین نبودند.

توسلی: در قم بودند، اما جزء امضاء کنندگان نبودند. رسانه ها هم آمادگی داشتند. بلافاصله آن مخالفت را با برچسب «ارتجاع سیاه» برجسته کردند. یک فضای سنگینی در جامعه ما ایجاد شده بود. اینجا بود که رهبران نهضت آزادی ایران از جمله مهندس بازرگان با شناختی که از زمینه چنین طرحی داشتند دیدارهایی با مراجع قم داشتند و به آن ها توضیح دادند که مگر مردها در انتخابات آزاد هستند که حالا شاه نگران حضور زنان در انتخابات است؟ هدفشان از اصلاحات ارضی چیست؟ به دنبال چه هستند؟ می خواهند تولید ملی ما را نابود کنند؟ و بالاخره هدفشان از کتاب آسمانی چیست؟ خب با این گفت و گوها که انجام دادند و نهضت آزادی ایران سه بیانیه دارد که در اسناد تاریخی به تفصیل آمده، نگاه مراجع کاملاً به طرف مشکل اصلی که استبداد و نماد آن شاه است، متوجه می شود. از آن به بعد است که می بینیم روحانیت مبارز و به ویژه آیت الله خمینی همه سخنانشان علیه شاه و استبداد است. خب این یک رویداد مهم تاریخی است موجب می شود که روحانیت مبارز  وارد عرصه عمومی شود. رخداد 15 خرداد اتفاق می افتد و بعد تا جنبش مسلحانه در سال 54 که سرکوب جنبش مسلحانه است، پیوند می خورد. اما حضور روحانیت مبارز همراه با جنبش ملی ایران و سایر احزاب و گروه های سیاسی و همکاری هایی که در طول سال های 54 و 57 هست و مجموعه رخدادهایی که در این دوره اتفاق افتاده، زمینه های پیروزی انقلاب را فراهم می کند.
دیدارنیوز: آیا می توانیم از نهضت آزادی به عنوان یک گروه ناسیونالیسم لیبرال یاد کنیم؟

توسلی: مهندس بازرگان در یادداشتی تحت عنوان «چهار ایسم» اینها را توضیح دادند و همین بحث لیبرالیسم را رد می کنند. برای این که لیبرالیسم یک مفهوم کلی دارد. طالقانی و بازرگان و سحابی کوشش کردند که با واژگان مستقل ملی این ارزش ها را مطرح کنند. ما وقتی که صحبت از آزادی می کنیم این آزادی است که از آموزه‌های قرآنی در آمده  است. یعنی آزادی انسان مفهوم بی بند و باری ندارد. آزادی انسان که خدا خواسته که انسان اختیار داشته باشد و آزاد باشد. این یک ارزش راهبردی برای توسعه و رشد انسان است.
دیدارنیوز: یعنی شما می فرمایید این عنوان آزادی انسانی که از آن دفاع می کردید بر اساس آموزه های دینی بوده است؟

توسلی: بر اساس آموزه‌های دینی و تجربه بشری و عقلانیت بوده است. به هر حال انسان برای این که انسان باشد، باید آزاد باشد. آزادی بیان داشته باشد تا شخصیتش رشد و کمال پیدا کند. خدا خواسته است. اتفاقاً اصل 56 قانون اساسی هم بعداً بر همین ارزش تأکید می کند که امروز متأسفانه مورد بی توجهی قرار گرفته است. اما در ارتباط با واژه دیگری که به کار بردید آن زمان بحث سوسیالیسم در جامعه ما توسط جریان چپ مطرح بود. طالقانی و بازرگان به عدالت اجتماعی کاملاً باور داشتند و در تمام آثارشان هم هست. اما شما در هیچ یک از آثار بازارگان و طالقانی نمی بینید که واژه سوسیالیسم را به کار برده باشند. چرا؟ برای این که فرهنگ مارکسیسم در جامعه ما حضور داشت، وقتی شما سوسیالیسم را مطرح می کنید خود به خود آن  فرهنگ را تداعی می کند. هم بازرگان و هم طالقانی بسیار حساس بودند واژه هایی را به کار ببرند که فرهنگ بومی ما بتواند تقویت شود.

دیدارنیوز: نهضت آزادی روی ملی گرایی و روی ایرانی بودن هم خیلی تأکید می کند. می خواهم بدانم که مشخصاً در سال 50 و  جدایی بحرین از ایران  موضع نهضت آزادی چه بوده است؟


توسلی: سال 50 دورانی است که نهضت آزادی ایران در داخل کشور فعال نبوده است. شرایط و دورانی است که بعد از خرداد 42 فضای جامعه بسته می شود و با رخداد 15 خرداد عملاً همانطور که مهندس بازرگان در دادگاه نظامی اشاره می کند که «ما آخرین گروهی هستیم که با زبان قانون با شما صحبت می کنیم» فضای جامعه بسته می شود. بنابراین نهضت آزادی ایران در داخل کشور نقشی نداشته است. دوستان ما در خارج از کشور ـ که از سال 41 نهضت آزادی ایران خارج کشور را پایه گذاری می کنند ـ عمل می کنند. اما جمعی از نیروهای ملی آن زمان، به خصوص یادی کنیم از زنده یاد داریوش فروهر، به هر حال در مقابل چنین اقدامی که شاه می خواست انجام دهد که در راستای منافع ملی نبود واکنش نشان دادند.

دیدارنیوز: فضای دو قطبی بین الملل آن روز گروه ها را یا به سمت سوسیالیسم و شرق و کمونیسم می کشاند و یا به سمت راست و لیبرالیسم هدایت می کرد. آیا نهضت آزادی از این جریان بین الملل مستقیماً تأثیر گرفته بود؟ 

توسلی: اسناد تاریخی نشان می دهد که نهضت آزادی ایران و پایه گذارانش چون زنده یاد مهندس بازرگان همواره تلاش می کردند که در راستای منافع و ارزش های ملی عمل کنند. شاید مبانی این اندیشه بر سه محور استوار بوده است؛ محور اول این است که مهندس بازرگان و یارانشان با آموزه های قرآنی آشنا بودند و آن را راهنمای عمل قرار می دادند. محور دوم آشنایی با تاریخ ایران و مشکلات فرهنگی جامعه ما به خصوص فرهنگ 2500 ساله استبدادی بود. محور سوم آشنایی با جوهر تمدن غرب و رمز پیشرفت آن ها بود. این بحث آزادی، حاکمیت ملت و حقوق شهروندی از ارزش هایی است که به هر حال در آن دوران هفت ساله ای که مهندس بازرگان در فرانسه تحصیل می کرده، به عنوان جوهر تمدن غرب دریافت کرده  است و در آموزه های قرآنی هم همین ارزش ها پایدار و پدیدار است. اینها محورهایی بوده که در راستای منافع ملی و آن چه تشخیص می دادند برای ایجاد تحول در ایران لازم است، مورد توجه قرار می‌دادند.

دیدارنیوز: یعنی می فرمایید نهضت آزادی از عرصه بین المللی آن دوره تأثیر نپذیرفته است؟

توسلی: نمی‌خواهم بگویم تأثیر نپذیرفته بودند. آن ها به جای این که از مکتب ها تأثیر بپذیرند، از ارزش های آن ها که همان ارزش های فطری انسانی است که در آموزه های قرآنی هم آمده متأثر بودند. همه انسان ها در فطرت خود دوست دارند آزاد باشند. همه می خواهند بر سرنوشت خود حاکم باشند. همه برای این که این ارزش ها را داشته باشند باید حقوق شهروندی داشته باشند. این ها یک ارزش هایی است که هم در آموزه های قرآنی و معارف دینی ما هست که متأسفانه به خاطر خرافات هزار ساله، جامعه ما از آن فاصله گرفته و شهروندان را به عنوان رعیت تلقی کردند. در تحولات کشورهای اروپایی آن ها بازگشت به معارف دینی داشتند. به هر حال مسیحیت هم معارف دینی داشته و هم عقلانیت بشری به همین ارزش های فطری انسانی رسیده اند. مهندس بازرگان هم همین جوهر تمدن غرب را گرفته و در آثار خودشان و برنامه های خودشان مورد توجه قرار دادند.

دیدارنیوز: دوستان نهضت آزادی در اساسنامه می گویند ما مصدقی هستیم. مرحوم مصدق به جدایی دین از سیاست باور داشت. نهضت آزادی که دنبال جدایی دین از سیاست بوده، چرا سال 1357 و پس از پیروزی انقلاب دولت را در دست می گیرد؟ دولتی که برگرفته از جمهوری اسلامی است؟

توسلی: من فکر می کنم این برداشت ها را باید اصلاح کنیم. نه دکتر مصدق باور به جدایی دین از سیاست داشت، نه نهضت آزادی. دکتر مصدق در صحبت هایش به دفعات به اسلامیت و ایرانیت تأکید می کند. اما آن چه که مطرح است مفهوم جدایی دین از دولت و قدرت است. دین در عرصه عمومی است و سیاست هم در عرصه عمومی است. بنابراین هم دکتر مصدق و هم نهضت آزادی ایران باور دارند که دین باید در عرصه عمومی و سیاست عمومی باشد. اما آن چه که مطرح است و اشاره کردید بعد از انقلاب اتفاق افتاده نوعی ورود نهاد دین به قدرت و دولت است و این هست که گام اول در انحراف در مطالبات تاریخ ملت ایران را در انقلاب 1357 کارگزاری کرد.

دیدارنیوز: یعنی شما مشکل را این جا می دانید که نهاد دین آمده در رأس قدرت قرار گرفته؟

توسلی: بله، نهاد دین در دولت و قدرت قرار گرفته است.

دیدارنیوز: و اگر این اتفاق رخ نمی داد؟

توسلی: دین در عرصه عمومی و سیاست عمومی است. بنابراین همه از جمله روحانیت در عرصه عمومی حضور داشتند. مردم در یک انتخابات آزاد انتخاباتشان را انجام می دادند.  مجلس و دولت خود را انتخاب می کردند و همه در عرصه عمومی بر عملکرد منتخبین خودشان نظارت داشتند

دیدارنیوز: این چیزی که شما می گویید خیلی خوب است. اما واقعاً سابقه تاریخی ملت ایران این را تأیید می کند؟ مثلاً در دوره مشروطه همچین اتفاقی  افتاد؟

توسلی: اتفاقاً در انقلاب مشروطه هم، پایه گذاران آن همین نگاه را داشتند. منتهی گام به گام دنبال این بودند که آن نگاه ظل اللهی که شاه خودش را سایه خدا و مردم را رعیت می‌دید و تصورش این بود که همه باید سخن شاه را بدون چون و چرا بپذیرند و عمل کنند، به جای آن قانون حاکم شود. به جای دستورات آمرانه، قانونی که توسط نمایندگان ملت تصویب شود و ابلاغ شود. سیر تحولی بوده که در آن دوره انجام می‌شده است. اما با توجه به دلایل مختلف تاریخی که فقط می‌توانم اشاره کنم آن فرهنگ استبدادی تاریخی که زمینه اش در خود ما و جامعه ما وجود داشته و نفوذ بیگانگان بخصوص نفوذ استعمار انگلیس که در آن دوره بوده، نگذاشتند این فرایند به طور طبیعی بعد از انقلاب مشروطه ادامه پیدا کند. به طوری که بعد از چهارده سال می بینیم که  با نفوذ عوامل وابسته بیگانگان مثل سیدضیاء، رضا شاه را بر کرسی قدرت می نشانند و آن انحراف را در فرآیند انقلاب مشروطه ایجاد می کنند.

دیدارنیوز: ما در داستان مشروطه یک هدفی داشتیم، اما به آن نرسیدیم و منحرف شد. فکر نمی کنید که به طور طبیعی وقتی که ما یک سابقه ذهنی داشتیم، سال 57 دین می‌آید در نهاد قدرت قرار می گیرد که آن انحراف ایجاد نشود. بعد شما امروز می فرمایید که با ورود نهاد دین در قدرت به نوع دیگری این انحراف ایجاد شد.

توسلی: این سؤال خوبی است و نیاز به بحث مفصلی دارد و قبلاً این مطلب را در صحبت های دیگری باز کردم. توصیه می کنم مخاطبین شما به آن بحث های تاریخی مراجعه کنند. خلاصه این هست که اگر در سال 41 نهضت آزادی ایران و روشنفکران دینی با روحانیت تعامل تعالی بخش نمی داشت و روحانیت در عرصه عمومی نبود، در سال 57 همه ملت ایران در انقلاب حضور و مشارکت داشتند و همه مطالبه مشترک داشتند و می گفتند که ما استبداد نمی خواهیم، ما آزادی می خواهیم. اما دو نیرو نقش اصلی داشتند. یک نیرو روحانیت بود که نقش بسیح توده ها را داشت. روشنفکران هرگز چنین توانی نداشتند روشنفکران دینی توانی داشتند که روحانیت نداشت و آن توان مدیریت بود. بنابراین این توان مدیریت در کنار توان بسیج توده ها در کنار هم قرار گرفت و توانست زمینه های کنده شدن نماد استبداد2500 ساله از ایران فراهم شود. خب این گام اول نقشی است که روشنفکران به ویژه زنده یاد مهندس بازرگان در این زمینه ایفا می کنند که موجب می شود که گام اول در برخورد با استبداد سیاسی فراهم شود. اما نتیجه چنین اقدامی حضور روحانیت در عرصه قدرت و شرایطی است که بعد از انقلاب فراهم شده است. اتفاقاً مهندس بازرگان از همان ابتدا و از همان حضورش در نوفل لوشاتو، سپس در 12 فروردین سال 58 که رفراندوم است، بر «جمهوری دموکراتیک اسلامی» تأکید می کند که اتفاقاً در اساسنامه شورای انقلاب بوده است و آیت الله خمینی هم تصویب کرده بودند و یک پیمانی بوده است. اما آقای خمینی گفتند «جمهوری اسلامی» نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد. این تلنگری بود که مهندس بازرگان آن زمان زد. اما فقط در حد تلنگر بود. چون حضور و آن فرهمندی آیت الله خمینی در حدی بود که کسی نمی توانست مانع شود. اما مهندس بازرگان گام به گام در مقاطع مختلف تا سال 73 ابعاد نظری و عملی این انحراف را در آثار خود منعکس کردند. امروز بعد از چهار دهه جامعه ما به این خودآگاهی رسیده که مشکل اصلی ما این است که نهاد دین در قدرت قرار گرفته است. بنابراین راه حل این است که باید دین طبق آموزه های قرآنی در عرصه عمومی قرار بگیرد. مهندس بازرگان سال 1362 کتاب گمراهان را نوشتند که خلاصه آن سرگذشت و سرنوشت حاکمیت کلیسا و روحانیت در چند قرن در اروپا است. با آن هزینه های بسیار سنگین بالاخره موفق می شوند که سرانجام روحانیت در عرصه عمومی قرار گیرد و زمینه توسعه انسانی و پیشرفت جامعه فراهم شود. ما امیدوار هستیم این فرایند در ایران هم شکل بگیرد و با رفع موانع توسعه در ایران جامعه ما هم بتواند این فرآیند توسعه یافتگی را با مسالمت طی کند.

دیدارنیوز: ما یک مقدار سریع به بعد از انقلاب رسیدیم. چون من چند سؤال دیگر از قبل از انقلاب 57 از شما دارم. اگر فرصت یاری کند در یک زمان دیگری به داستان بعد از انقلاب می پردازیم. در صحبت هایتان یک اشاره ای کردید که روحانیت پایگاه مردمی داشت و توده های مردم را آن ها بسیج کردند. خب به درستی هم همینطور است. نیروهای چپ هم سعی می کردند که قشر دانشگاهی را جذب کنند. می خواهم مشخصاً سؤال کنم که پایگاه اجتماعی نهضت آزادی قبل از انقلاب 57 کجا بود؟

توسلی: پایگاه اجتماعی نهضت آزادی ایران و به طور مشخص پیشگامانشان زنده یاد مهندس بازرگان و آیت الله طالقانی و دکتر سحابی عمدتاً در قشر روشنفکر و دانشگاهی بود. به همین مناسبت وقتی مهندس بازرگان دولت موقت را پذیرفت، جمع روشنفکران حتی دگراندیشان برای او احترام قائل بودند و لااقل با او تقابل مستقیم نکردند. ضمن این که بسیاری هم همکاری کردند. خب این توانی بود که مهندس بازرگان و یارانشان به خاطر پیشینه فعالیت های تاریخی که از شهریور بیست داشتند، در دوره های نهضت ملی ایران و همکاری که با دکتر مصدق داشتند و  خدماتی که در طول چند دهه در عرصه های فرهنگی، اجتماعی، علمی و سیاسی داشتند خود به خود شخصیت های شناخته شده‌ای بودند. وقتی که آیت الله طالقانی از زندان آزاد می شوند استقبال مردم از ایشان زیاد بود؛ به نوعی رهبری جامعه را در داخل داشتند. به همین مناسبت آیت الله خمینی برای این که در رهبری  انسجام به وجود بیاید بلافاصله ایشان را به عنوان عضور شورای انقلاب و رئیس شورای انقلاب انتخاب می کنند که این انسجام به وجود بیاید. این جایگاهی بود که طالقانی و بازرگان و سحابی در جامعه ما به خصوص آن پیوندی که بین روشنفکران و جمع نیروهای متدین جامعه ما داشتند.

دیدارنیوز: به روشنفکران اشکالی وارد می کنند و می‌گویند این ها یک مباحثی را مطرح می کنند و در یک عوالمی هستند که خیلی با آن چیزی که امروز در جامعه در جریان است- البته امروز که می گویم منظور امروز قبل از 57 -خیلی سنخیت ندارد و مردم خیلی حرف های آن ها را متوجه نمی شوند. این اشکال مطرح می‌شود. اما شما اشاره کردید بعد از آزادی آقای طالقانی استقبال زیادی از ایشان شد، این امر نشان می دهد اینطور نبوده که مردم کاملاً از روشنفکران جدا باشند.

توسلی: فقط آزادی طالقانی از زندان نیست. در زمان فوت نابهنگام طالقانی در شهریور سال 58 نیز بدون هیچ اطلاع رسانی، آن تشییع جنازه گسترده ای که از ایشان می شود نمودار همین پیوندی است که شما اشاره می کنید. امروز هم همینطور است. به رغم این که بازرگان نیست، اما می بینید که جامعه ما نسبت به گفتمان او و راه او که همان راه مصدق است بسیار پیوند تاریخی دارند. من فراموش نمی کنم در سال های دهه 70 که انجمن های اسلامی دانشجویان از ما برای سخنرانی در دانشگاه ها دعوت می کردند، عکس دکتر مصذق یکی از عکس های اصلی بود که در سالن ها خودش را نشان می داد. چطور یک نسلی که مصدق را ندیده اما این چنین پیوندی تاریخی با مصدق دارد؟! این شخص مصدق نیست بلکه راه مصدق است. راه مصدق یعنی هموار کردن راه برای آزادی و حاکمیت ملت و استقلال کشور.

دیدارنیوز: امروز ما شاهد هستیم که مردم کوچه و بازار برای شخصیتی مثل مهندس بازرگان احترام ویژه ای قائل هستند. جالب است که جسته و گریخته می بینیم که برخی از آقایانی که قبلاً به مهندس بازرگان بارها تاختند، امروز عذرخواهی می‌کنند. اخیراً یک نمونه دیگری دیدیم که مدیر مسئول سابق کیهان یک توئیتی زدند و از مرحوم مصدق عذرخواهی کرد. فکر می کنید راه و روش مصدق چگونه بود که امروز با تمام آن مشکلاتی که برای ایشان و  رهبران نهضت آزادی پیش آمد مردم به ایشان گرایش پیدا کردند؟ کما اینکه حکومت ها هم همینطور بودند. یعنی در دوره پهلوی سراغ این طیف می‌آمدند. نمونه آن بختیار است. وقتی به یک بن بستی رسیدند برای این که از این بن بست خارج شوند به سراغ بختیار آمدند. البته اعضای نهضت آزادی و جبهه ملی با بختیار موافق نبودند که آن کار را در آن مقطع انجام دهد. اما به هر حال حکومت به سراغ این طیف آمد و بعد از پیروزی انقلاب هم می بینیم برای این که از این دوره گذار به سلامت رد شوند باز به سمت مهندس بازرگان و نهضت آزادی آمدند.

توسلی: به نظر من پاسخ سؤال شما روشن است. برای این که ملت ایران در ناخودآگاهش و کسانی که به هر حال مطالعه می کنند با منافع ملی و آن کسانی که در طول تاریخ در راستای منافع ملی ما تلاش کردند، پیوند دارند. دکتر مصدق چنین نقشی را در تاریخ ما ایفا کرده است. خب در دوران بعد، رهبران نهضت آزادی ایران و جمعی از رهبران جبهه ملی هم همین نقش را داشتند. با توجه به پایگاه اجتماعی که این ها داشتند شاه در آن روزهای پایانی عمر خودش به بختیار متوسل می شود. منتهی دیر متوجه شد. زمانی توجه به بختیار پیدا کرد که جامعه ما راه خود را پیدا کرده بود. اما این که چرا بعد از انقلاب شورای انقلاب و رهبری انقلاب مهندس بازرگان را به عنوان تنها گزینه برای دولت موقت انتخاب می‌کنند؟ علت آن واقعیت های اجتماعی است. امروز که واقعیت های آن ایام را بررسی می کنیم هیچ کسی جز مهندس بازرگان نمی توانست در آن شرایط بحرانی مسئولیت سنگین دوران انتقال را برعهده بگیرد. من در تحلیل های قبلی هم گفته ام که اگر کسی غیر از بازرگان این مسئولیت را می پذیرفت شرایط ایران بدتر از شرایط افغانستان می شد. دلایلش روشن است. چون حزب توده با تمام امکانات خودش در ایران بود. سازمان مجاهدین خلق همه پادگان ها را تخلیه کرده بودند و طیف چریک های فدایی خلق و همه کسانی که شعار تداوم انقلاب می دادند، دنبال قدرت و جایگزینی گفتمان خودشان در انقلاب بودند. جو آن روز شخص دیگری را بر نمی تابید. عین شرایطی که در افغانستان به وجود آمد هرج و مرج می شد. این هم تدبیر آقای خمینی و هم شورای انقلاب و هم واقعیت های اجتماعی ان روز بود. تنها شخصیتی که می توانست این دوره انتقال را تصدی کند، انتخاب کردند.

دیدارنیوز: در پیروزی انقلاب 57 یک عامل حیاتی وجود داشت و آن بحث دیپلماسی انقلاب بود. آیا نهضت آزادی در بحث دیپلماسی انقلاب متکفل این امر بود و رابطه ای با آمریکایی ها برقرار کرد که دیگر از شاه پشتیبانی نکنند؟

توسلی: بدون تردید دیپلماسی انقلاب یکی از عوامل مهم در کاهش هزینه های انقلاب بود. این بحث نیاز دارد که با تفصیل بیشتری باز شود.

دیدارنیوز: شما می فرمایید کاهش هزینه های انقلاب. یعنی می‌خواهید بفرمایید که انقلاب به هر حال پیروز می شد. چه این دیپلماسی انقلاب بود یا نبود. منتهی دیپلماسی انقلاب باعث شد که این هزینه های کاهش پیدا کند؟

توسلی: این تحلیل ما است. نهضت آزادی ایران در اواخر سال 56 با تحلیل شرایط اجتماعی به این تحلیل رسید که ما دو وظیفه اصلی داریم؛ یکی این که جنبش اجتماعی ایران را تقویت کنیم که جنبش اجتماعی ایران بتواند استبداد حاکم بر ایران را حذف کند. خب برای این که این جنبش اجتماعی ایران هزینه هایش کاهش پیدا کند، عاملی که از رژیم شاه حمایت می کرد آمریکا و تمام مستشارها و نیروهایی بود که در ایران داشتند. عقلانیت حکم می کرد که با گفت و گو با آن ها حمایت آن ها را به تدریج کم کنیم تا جنبش اجتماعی ایران با صرف هزینه کمتری به اهداف خود نائل شود. همانطور که در اسناد تاریخی آمده این مذاکرات از اردیبهشت سال 57 آغاز می شود و روند مذاکرات به خوبی نشان می دهد که به تدریج حمایت آمریکا از رژیم شاه کاهش پیدا می کند. به طوری که نهایتاً در 19 آذر سال 57 هم زمان با روز حقوق بشر راهپیمایی تاسوعا شکل می گیرد. با آن گفت و گو ها و مذاکراتی که با ارتش انجام شده بود، ارتش در خارج از محدوده راهپیمایی قرار می گیرد. مردم به سربازان گل هدیه می کنند و بعد از راهپیمایی تاسوعا، راهپیمایی عاشورا و رفراندوم میلیونی انجام می شود که ما شاه نمی خواهیم و رهبری آیت الله خمینی را پذیرا هستیم. طبیعتاً رهبری آیت الله خمینی با آن چشم اندازی که آیت الله خمینی در 118 روز در نوفل لوشاتو برای آینده انقلاب ایران مشخص کرده بودند. که همان مطالبات تاریخی ملت ایران بود؛ یعنی آزادی و دموکراسی و جمهوریت. جمهوریتی که در فرانسه است و این که همه دگراندیشان، حتی مارکسیست ها، در جمهوری اسلامی آزاد خواهند بود. خب چنین چشم اندازی موجب شد که مردم رهبری آیت الله خمینی را بپذیرند و با اجتماع اکثریت قاطع ملت ایران، انقلاب به ثمر بنشیند و ما شاهد یک تحول اساسی در ساختار سیاسی کشور باشیم.

دیدارنیوز: سیاست گام به گام مهندس بازرگان در طول حیات سیاسی ایشان همیشه بارز بوده است. چه شد که سیاست گام به گام بعد از انقلاب به نتیجه نرسید و یک سری از آقایان ظاهراً این سیاست را برنتافتند؟

توسلی: مهندس بازرگان با آن نگاه راهبردی که داشت کاملاً برایش مشخص بود که بعد از آن دوران انتقال، برای سازندگی به برنامه ریزی و مدیریت و زمان نیاز دارد. با آن هیجان انقلابی اجرای برنامه های توسعه امکان پذیر نیست؛ بنابراین مهندس بازرگان این باور را داشت که اگر منظور شما انقلاب و تحول فرهنگی و اجتماعی است، من هم انقلابی هستم. اما اگر اجرای برنامه توسعه است، برنامه های توسعه نیاز به زمان و مدیریت دارد و با آن شعارهای انقلابی سازگار نیست. به همین مناسبت در همان سخنرانی خودشان در دانشگاه تهران بعد از انتصاب به نخست وزیری تصریح کردند و این پیام را به مسئولان و مردم دادند که جایگاه من مثل یک فولکس واگن آرام است. من مثل آقای خمینی نیستم که بولدوزر باشم. وقتی که من را انتخاب کردید باید بپذیرید که راهکار مدیریت عقلانیت و عمل به صورت تدریجی است که امروز هم بسیاری از کسانی که در آن فضای هیجانی انقلابی بودند متوجه می شوند حق با بازرگان بود. بسیاری در دورانی که او در قید حیات بود حضوراً از او حلالیت طلبیدند. عده ای هم امروز در غیابش به این جمع بندی رسیده اند که آن گفتمان است که می تواند برای آینده ایران امید بخش باشد و می‌تواند جامعه ما را از این بحران های کنونی خارج کند.

دیدارنیوز: در جنگ تحمیلی خرمشهر آزاد می شود. نهضت آزادی معتقد است که دیگر باید جنگ متوقف شود. آقایانی که مخالف تفکر نهضت آزادی هستند اشکالی مطرح می کنند. می‌گویند آقایان نهضت آزادی که معتقدند الان جنگ باید متوقف شود، تا قبل از آزادی خرمشهر کجا بودند؟

توسلی: جواب خیلی روشن است. دکتر مصطفی چمران از اعضای شورای مرکزی نهضت در جبهه بودند. ستاد جنگهای نامنظم تشکیل دادند. بسیاری از دوستان ما به جبهه رفتند. طبیعی است کسانی در سطح مدیران بودند نمی توانستند به عنوان سرباز جلو باشند، اما همواره پشتیبان بودند. بنده هم به عنوان شهردار تهران در همان دوران تمام امکانات مدیریت شهرداری و شورای محلات را در اختیار پشتیبانی جنگ گذاشتیم که در خاطرات آمده و تاثیر زیادی داشته است. مهم آن است که نهضت کوشش کرده در هر مقطعی با تحلیل شرایط آنچه در راستای منافع ملی است مشفقانه مطرح کند. آن روز نهضت آزادی ایران باور داشت بعد از پیروزی خرمشهر ادامه جنگ در راستای منافع ملی نیست. امروز بعد از سه دهه بسیاری می گویند ما هم همین باور را داشتیم. آیت الله خمینی هم همین باور را داشت. کسانی که به لحاظ کارشناسی واقعیت ها را دنبال می کنند به این نتیجه رسیده اند که ادامه جنگ بعد از پیروزی خرمشهر نه تنها در راستای منافع ملی ما نبوده، بلکه کمیته جنگ های کم شدتی که در آمریکا شکل گرفته بود، دنبال تحمیل جنگ هشت ساله بودند که تمام منابع اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و آن جایگاهی که انقلاب اسلامی در سطح جهانی داشت از ملت ایران سلب کنند و ما را در بحران های شدیدی مثل امروز گرفتار کنند. به نظر می رسد نیت خالص و پاک و درایت آن پیشگامان بوده که آنچه را در راستای منافع ملی بوده، مشفقانه مطرح کرده اند و امروز می توانند پاسخگوی مواضع گذشته شان باشند

دیدارنیوز: از وقتی که به ما و مخاطبان دیدارنیوز دادید ممنون و سپاسگزارم. در پایان اگر صحبتی دارید بیان کنید.

 توسلی: امیدوارم کار آگاهی بخش شما به‌خصوص در شرایط کنونی جامعه ما که به انسجام ملی نیاز است، بتواند کمک کند.

Thursday, January 30, 2020

رویکرد بازرگان به استبداد در دو گام


رویکرد بازرگان به استبداد در دو گام*

زنده یاد مهندس مهدی بازرگان و یارانشان از همان شهریور 1320 ریشه عقب ماندگی جامعه ایران را در دو عامل  اصلی «فرهنگ استبدادی» و «خرافات و پیرایه های مذهبی» می‌دیدند و در بیش از شش  دهه تلاش های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی خودشان به این دو مشکل پرداخته اند.

فرهنگ استبدادی مشکل اصلی جامعه ما بوده و به تعبیر مهندس بازرگان سابقه 2500 ساله دارد و با توجه به تاثیرات عمیقی که در خلق و خوی ما ایرانیان و رفتارهای فردی و اجتماعی ما چون خصوصیات تکروی و نداشتن روحیه کار جمعی دارد، با اولویت از همان دهه 20 در بسیاری از آثار و اقدامات اجتماعی مهندس بازرگان  مورد توجه قرار گرفته است. در دهه 30 و چالش های پیش آمده در فعالیت های نهضت مقاومت ملی تشکیل نهاد «متاع» در سال 35 و ارایه سخنرانی «احتیاج روز» د ر سال 36 است که بعد از بیش از 60 سال همچنان احتیاج امروز جامعه ماست. ایشان در مدافعات دادگاه نظامی سال 43 از فرصت استفاده کردند و به تبیین این موضوع پرداختند: « چرا دچار استبداد شده‌ایم و چرا ما مخالف استبداد هستیم» (مجموعه آثار 6).

اما اقدام دیگری که در این راستا تاثیر گذار بوده است، تعامل تعالی بخش با روحانیت در مقاطع مختلف از جمله در شهریور سال 1341 است که رژیم استبدادسلطنتی پس از ایجاد محدودیت برای فعالیت جبهه ملی دوم و نهضت آزادی، «لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی» مبنی بر «شرکت زنان در انتخابات، اصلاحات ارضی و سوگند به کتاب آسمانی بجای قرآن» را مطرح می‌کند. مراجع بزرگ چون آیت الله خمینی، آیت الله شریعتمداری و آیت الله گلپایگانی طی بیانیه‌ای با آن مخالفت می‌کنند که با واکنش گسترده « ارتجاع سیاه»! در رسانه ها  روبرو می شود. مهندس بازرگان و یاران ایشان که متوجه اهداف این برنامه شدند ضمن دیدار با مراجع و صدور سه بیانیه که در اسناد تاریخی به تفصیل آمده است، نگاه مراجع را به مشکل اصلی جامعه یعنی استبداد سیاسی و نماد آن شاه جلب کردند. 

رویدادهای بعدی از جمله رخداد 15 خرداد 42 وحضور روحانیت در عرصه عمومی و مبارزات ضد استبدادی هماهنگ با جنبش اجتماعی در دهه 40 و 50 زمینه پیروزی انقلاب سال 57 را فراهم می‌کند.  سوابق این رویداد تاریخی در اسناد تاریخی آمده است. در انقلاب سال 57 عموم ملت ایران و احزاب و گروه‌های سیاسی حضور داشتند، اما تعامل و همکاری روشنفکران دینی چون مهندس بازرگان و روحانیت مبارز چون آقای خمینی نقش اصلی در پیروزی انقلاب داشتند. البته روحانیون مبارز بیشتر نقش بسیج توده ها و روشنفکران بیشتر نقش مدیریت انقلاب را داشتند. اما هیچکدام  به تنهایی قادر به سر انجام رساندن انقلاب نبودند. اما مطالبه و شعار اصلی مردم در راهپیمایی‌ها « مرگ بر شاه» و نفی استبداد بود یعنی ما «آزادی» می‌خواهیم.

به این ترتیب با تعامل روشنفکران دینی با روحانیت مبارز و حضور آنان در عرصه عمومی و تقویت جنبش اجتماعی در بهمن ماه سال 57 نماد استبداد سیاسی حذف می‌شود. این «گام اول» از جمله پیامد تلاش های راهبردی مهندس بازرگان و روشنفکران دینی است که در آن شرایط تاریخی محقق شده است.

اما «گام دوم»، پس از انحرافی که از مطالبات مردم در انقلاب به وجود می‌آید و بتدریج برخلاف چشم اندازی که آقای خمینی در مدت اقامت خود در نوفل لوشاتو بر بام رسانه های جهانی برای آینده جمهوری اسلامی تصویر می‌کنند، با اضافه شدن اصل ولایت فقیه در قانون اساسی، آغاز می شود. ایستادگی در مقابل این انحراف و آگاهی بخشی به تدریج در دولت موقت، شورای انقلاب، مجلس اول تا آخرین روزهای حیات تا سال 73. آثار متعدد ایشان در این دوره روند آگاهی بخشی و نشان دادن زمینه های انحراف و راهکار های نظری و عملی برای عبور از استبداد دینی را به وضوح  نشان می‌دهند. آثار: انقلاب ایران در دو حرکت، گمراهان، مجموعه آثار «انقلاب اسلامی»، مجموعه آثار «بازیابی ارزش‌ها»، ناگفته های بعثت، ... و نهایتا «آخرت و خدا هدف بعثت انبیاء» بطور مستند بر جدایی نهاد دین و روحانیت از دولت و قدرت بر پایه آموزه های قرآنی، عقلانیت و تجربه بشری تاکید دارند.

آن چه در قرون وسطی بر جامعه اروپا در دوران حاکمیت کلیسا و روحانیت در قدرت گذشته  و در اثر «گمراهان» بازرگان سرگذشت و سرنوشت آن توصیف شده است، جامعه ما عموما طی چهار دهه گذشته به همین جمع بندی رسیده و آثار بسیاری از فرهیختگان نشان می‌دهد که راهکار واقع بینانه برای خروج از بحران‌های جاری کشور تحول درون حوزوی «پارادایم شیفت»، از نگاه شیخ فضل الله نوری به نگاه آخوند خراسانی است. در این نگاه روحانیت در جایگاه طبیعی خود در عرصه عمومی قرار می‌گیرد و به رسالت آگاهی بخشی خود طبق آموزه های قرآنی و سیره پیامبران عمل می‌کند. البته تحقق این امر نیاز به زمان و برجسته‌تر شدن این مطالبه در عرصه عمومی و پذیرش به موقع حاکمیت برای اجرای آن بصورت مسالمت آمیز دارد. 

*چکیده تنظیم شده سخنان مهندس توسلی در میزگرد برنامه بزرگداشت بیست و پنجمین سالگرد در گذشت مهندس مهدی بازرگان در خصوص پاسخ به چرایی حضور روحانیت در قدرت بعد از انقلاب -26 دیماه 1398
.

Monday, January 20, 2020

انتخابات، اصلاحات و مخالفانش


انتخابات، اصلاحات و مخالفانش

( اصلاحات جامعه محور و بازگشت به مردم)
محمد توسلی
در آستانه انتخابات یازدهمین مجلس شورای اسلامی که پایگاه اجتماعی اصلاح طلبان بطور قابل توجهی کاهش پیدا کرده است و پیش بینی می شود مردم در این انتخابات به ویژه در کلانشهرها حضور کمتری داشته باشند، ضرورت دارد به علل پدید آمدن شرایط کنونی،که جو نا امیدی در فضای سیاسی جامعه غلبه پیدا کرده است، بطور مشخص به معرفی مخالفان راهبرد اصلاحات اشاره و به پرسش‌های مطرح در این خصوص پاسخ داده شود.

تحلیل وضعیت جنبش اصلاح طلبی در چهار دهه گذشته نشان می دهد که دو جریان اصلی همواره با اصلاحات مخالف بوده‌اند. از یک سو محافظه‌کاران و بسیاری از صاحبان قدرت که به مطالبه تاریخی مردم که در آرمان های اولیه انقلاب 57 و هم در بسیاری از اصول قانون اساسی صراحت دارد یعنی آزادی، حاکمیت ملت و حقوق شهروندی عملا باور ندارند و از سوی دیگر نیروهای افراطی و برانداز که از همان ابتدا با نظام جمهوری اسلامی ایران مخالف بودند و بطور طبیعی خط مشی براندازی را دنبال کرده‌اند، با راهبرد اصلاحات و نماد های آن بعد از سال76 چون «خاتمی» مخالف بوده‌اند. اما دو عامل دیگر نیز در کاهش پایگاه اجتماعی اصلاح طلبان به ویژه در سال های اخیر تاثیر گذار بوده است. یکی عملکرد اصلاح طلبان بعد از دوم خرداد 76 است که بتدریج بیشتر نگاه بوروکراتیک و قدرت محور داشته و از راهبرد اصلاحات جامعه محور فاصله گرفته‌اند و نتوانسته اند زمینه های اصلاحات لازم را در ساختار قدرت و مدیریت کشور فراهم و همزمان نهاد‌های مدنی و جنبش اجتماعی را تقویت کنند تا بتدریج زمینه های تامین حقوق اساسی ملت و تحقق برنامه های توسعه ملی فراهم شود. عامل دوم که تاثیر قابل توجهی در ایجاد فضای نا امیدی کنونی داشته، شرایط تحریم گسترده اقتصادی برنامه ریزی شده توسط ترامپ رئیس جمهور آمریکا بعد از خروج از برجام است که پیامد آن تشدید بحران اقتصادی و تنش‌ها و شورش‌های اجتماعی است که نمونه آن‌ها را در رخدادهای دیماه 96 و آبان ماه 98 شاهد بوده‌ایم. این وضعیت در دولت روحانی که مورد حمایت اصلاح طلبان بوده، رخ داده است.

اما آنچه در رویداد های سال جاری بیش از پیش برجسته و قابل تامل است، هماهنگی پیامد برنامه‌های نیروهای برانداز با حمایت دولت های بیگانه و رسانه های گسترده آنان برای تزریق نا امیدی به مردم و بی‌فایده نشان دادن حضور و مشارکت مردم در انتخابات، با برنامه های محافظه‌کاران و صاحبان قدرت اصلی در رویدادهای سال جاری دارد؛ افزایش نابهنگام و غیر‌کارشناسی قیمت بنزین در آستانه انتخابات مجلس، اعتراضات گسترده مردمی و خشونت‌های غمبار آبان ماه 98 و مدیریت غیر پاسخگوی آن، فشار همه جانبه به دولت روحانی و تلاش برای برکناری او، عدم تصویب لوایح FATF در شورای مصلحت نظام و پیامد های توقف گردش مالی کشور و اخیرا رد صلاحیت نامزدهای شاخص اصلاح‌طلبان توسط هیات های اجرایی زیر نظر وزارت کشور دولت روحانی؛ خروجی عملی آن همان برنامه تقویت نا امیدی مردم برای حضور در انتخابات پیش روست تا مشابه انتخابات شوراهای سال 81 حضور مردم در انتخابات کمرنگ بشود و محافظه‌کاران  بتوانند به تعبیر یکی از سخنگویانشان: «خروجی صندوق را مدیریت کنند» و برنامه های خود را برای یک دست سازی مجلس و دولت آینده و مدیریت آینده کشور و... محقق سازند.

اما با ترور سردار قاسم سلیمانی صبحگاه جمعه 13 دیماه و رخدادهای بعدی به ویژه سقوط هواپیمای اوکراینی و فاجعه سنگین انسانی و پنهانکاری و اعلام علت سقوط آن پس از سه روز و همچنین رد صلاحیت اکثریت نامزد‌های شاخص اصلاح طلبان توسط شورای نگهبان، روی افکار عمومی اثر سوء داشته و زمینه های ناامیدی بیشتر مردم را برای مشارکت و رأی در انتخابات فراهم کرده است، اما، رخدادهای اخیر، مبانی تحلیل بالا و هماهنگی دو جریانی که حضور کمرنگ مردم در انتخابات را پیگیری می‌کنند، کاملا برجسته‌تر کرده است.

با چنین تحلیل و چشم اندازی از شرایط کنونی، اتخاذ تصمیم در باره نحوه برخورد با انتخابات پیش‌رو از حساسیت بیشتری برخوردار است. به همین مناسبت  نهضت آزادی ایران طی دو بیانیه در تاریخ های 26 شهریور و 23 آذر 1398 مواضع خود را در قبال حاکمیت و اصلاح طلبان ارایه داده است. اما امروز، مهم ارزیابی رویکرد مردم در انتخابات پیش‌رو و پیامد های آن است که باید بیشتر به آن پرداخته شود.

برای خروج از شرایط کنونی، تجربه جهانی نشان می دهد که راهکار انقلاب نه مطلوب است و نه در شرایط کنونی ممکن. راهکار براندازی به ویژه با مدیریت و حمایت بیگانگان با آرایش کنونی نیز در راستای منافع ملی نیست؛ زیرا خروجی آن فروپاشی ایران خواهد بود که نمی‌تواند مورد پذیرش و حمایت ایرانیان قرار گیرد. از اینرو به نظر راقم این سطور تنها راهکار واقع بینانه در راستای منافع ملی، اصلاحات جامعه محور و بازگشت به خود مردم است تا ضمن توسعه جامعه مدنی و زیرساخت های فرهنگی و اجتماعی، جنبش اجتماعی ایران، بصورت درون‌زا و مستقل از مدیریت بیگانگان، تقویت و تحولات  سیاسی با حفظ تمامیت ارضی ایران و گذار به دموکراسی، امکان پذیر شود.

این فرایند در طول چهار دهه گذشته با فراز و نشیب طی شده و مردم عموما با آگاهی و شناخت در انتخابات گذشته از جمله در سال های 76، 92، 94 و 96 حضور پیدا کردند و با رای اعتراضی خود بلوغ خودشان را به نمایش گذاردند. به نظر بنده در انتخابات پیش‌رو هم مردم با توجه به رویکرد خاص شورای نگهبان در این مرحله و رد صلاحیت گسترده نامزدها حتی حدود یکصد نفر از نمایندگان مجلس کنونی چون گذشته مردم با آگاهی واکنش اعتراضی خود را در این مرحله نیز نشان خواهند داد.

تجربه جهانی در کشورهای دموکراتیک برای ابراز «رأی اعتراض» (Protest Vote) در انتخابات بصورت  مسالمت آمیز با توجه به شرایط به سه شیوه عمل می‌شود: راهکار اول «رای دادن» به شخص یا فهرست خاصی است که نماد اعتراض به نامزد و یا نامزدهای محافظه‌کاران و در راستای تقویت برنامه های راهبرد اصلاحات باشد. در انتخابات سال‌های 76، 92، 94 و 96 عموما رای مردم به خاتمی، روحانی رای اعتراضی، به شیوه برگزاری انتخابات و نامزد مورد تایید محافظه کاران بود. راهکار دوم «رای سفید» است که مردم از این طریق می‌توانند مخالفت و اعتراض خودشان را بصورت دموکراتیک و گسترده مطرح کنند. اما راهکار سوم «رأی ندادن» است. این راهکار موقعی می‌تواند تاثیر‌گذار باشد که بیش از 50 درصد واجدین رای شرکت نکنند.

این که در انتخابات مجلس پیش‌رو کدام راهکار در راستای منافع ملی است، بعد از نهایی شدن نامزد‌های تایید صلاحیت شده و تحلیل شرایط، احزاب و گروه های مختلف اجتماعی می‌توانند نظرات خودشان را ارایه کنند تا مردم خود تصمیم‌گیری و اقدام نمایند.

منبع: روزنامه سازندگی – 29 دی 1398





 



Friday, January 17, 2020

اصلاحات ساختاری، چاره بحران‌ها و فجایع ملی


بسمه‌تعالی
اصلاحات ساختاری، چاره بحران‌ها و فجایع ملی

ای ایمان‌ آوردگان  از خدا  پروا  کنید
و با راستان و راست‌گویان همراه شوید1.

حادثه هولناک و سوال‌برانگیز سرنگونی هواپیمای مسافری اوکراین و کتمان حقیقت واقعه از سوی مسئولان ارشد نظام به مدت سه روز، نه تنها خطای انسانی، بلکه فاجعه‌ای انسانی است که وجدان عمومی مردم جهان و ایران را متاثر و سوگوار کرد. صدمات و خسارات مادی و معنوی این حادثه را نباید منحصر به کشته شدن ۱۷۶ سرنشین آن یا از دست دادن زیرساخت‌های گردش‌گری یا فرصت‌های اقتصادی دانست، بلکه سرمایه اجتماعی کشور، شامل «امید، اعتماد، صداقت، ارزش‌های ایرانی و اسلامی، منافع ملی و ظرفیت اخلاقی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» به شدت تحت تاثیر عملکرد حاکمانی که به آزادی‌های اساسی، کرامت بشر و حقوق و حاکمیت ملت ایران باور و تعهدی نشان ندادند تنزل یافت و اولویت دادن حفظ قدرت به رعایت منافع ملی سبب شد که «امنیت جامعه» را مترادف با «پنهان‌کاری ساختاری» و «امنیتی کردن فضای سیاسی» قلمداد کنند.

افزون بر ملاحظات موکدی که در آموزه‌های قرآنی پیرامون راستگویی، عدل، احسان و تامین حق حیات و امنیت مردم، فارغ از تعلقات نژادی، اعتقادی و جنسیتی مطرح شده است و حتی برخی مفسران و قرآن‌پژوهان نام‌آشنا، تعبیر و وصف «ایمان» را مرتبط و ملتزم با مفهوم «امنیت» در ابعاد روانی و مادی دانسته‌اند، قانون اساسی جمهوری اسلامی و اسناد فرادستی بین‌المللی، که دولت ایران نیز متعهد و ملتزم به اجرای آن‌هاست، حقوق اساسی شهروندان را مد نظر قرار می‌دهند.

طبق بند ۶ اصل ۲ قانون اساسی، «کرامت بشر، ارزش والای انسان و آزادی توام با مسئولیت…» از جمله بنیان‌های اصلی نظام جمهوری اسلامی است و بندهای ۲ و ۶ اصل سوم این قانون، «بالا بردن سطح آگاهی‌های عمومی در همه زمینه ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه های گروهی و ...» و نیز، «محو هرگونه استبداد و خودکامگی و انحصارطلبی» را از جمله حقوق اساسی ملت و اهداف بی‌بدیل و راهبردی حاکمیت می‌داند. اصل ۲۲ قانون اساسی تصریح می‌کند که «حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است...». ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز، «حق حیات و امنیت شخصی» را در زمره حقوق لازم‌الاجرا و ساقط‌ناشدنی بر می‌شمارد.

اکتفا به «توان موشکی» و کوچک شمردن کاستی‌های فنی و رابطه نامتوازن میان «توسعه فن‌آوری‌های نظامی» و «ظرفیت مدیریتی کشور»، که منجر به نادیده گرفتن جوانب امور و احیاناً به کارگیری افرادی در پدافند  هوایی شده است که آموزش‌ و صلاحیت کافی نداشته‌اند، از جمله دلایلی است که می‌تواند توضیحاتی در باره این سانحه و حوادث مشابه آن ارایه کند، اما عامل اساسی و اصلی این مصیبت ملی و فاجعه انسانی فراتر از عوامل یاد شده قرار دارد و مرتبط با «ساختار کلان سیاست و شیوه‌های حکمرانی نامطلوب» ارزیابی می‌شود که به فراگیر شدن فساد سازمان‌یافته، بحران ناکارآمدی، عدم شفافیت و تکرار نابخشودنی و مکرر رویدادهای مهلکی انجامیده که امنیت عمومی و منافع ملی کشور را به مخاطره افکنده است.

نهضت آزادی ایران اعلام می‌کند که بدون آزادی و دمکراسی، نه شفافیت به دست می‌آید و نه می‌توان مانع پنهان‌کاری‌ها و فساد ساختاری در حوزه سیاست و اقتصاد شد و نه می‌توان زمینه‌های امید به بهبود ظرفیت‌ها و توسعه پایدار را فراهم آورد. «آزادی» تنها یک نظریه سیاسی یا فلسفی نیست، بلکه اساس شیوه حکمرانی مطلوب، ارزشی عقلانی و ضرورتی تجربه شده و بی‌مانند در پهنه جهان و تاریخ بشری است. 

نهضت آزادی ایران باور دارد که «خودبزرگ‌بینی و توهم سیاسی» ناشی از بی‌اعتقادی به راهبرد صلح در سیاست خارجی را، که در ادامه سیاست‌های حاکم بر عرصه داخلی قرار دارد و مبتنی بر نفی آزادی‌های اساسی، نادیده گرفتن کرامت بشر و حقوق و حاکمیت ملت در طول چهار دهه گذشته است، باید عامل اصلی بروز فجایع انسانی مانند سقوط هواپیمای مسافری یا کشته شدن جمع زیادی از شهروندان کرمانی در تشییع پیکر سردار سلیمانی و سایر ابَربحران‌های جاری کشور به شمار آورد. تداوم شیوه‌های سرکوبگرانه و غیردمکراتیک امنیت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور را تهدید کرده، موجب بازتولید ساختارهای خشونت‌آمیز، واگرایی‌های اجتماعی و به مخاطره انداختن تمامیت ارضی و تنزل شاخص‌های همبستگی ملی ایرانیان شده است.

نهضت آزادی ایران باور دارد، تا زمانی که حفظ قدرت به بهای نقض آزادی‌های اساسی و حاکمیت ملت تمام شود، باید تکرار شوم مصیبت‌هایی از این دست را در سایه پنهان‌کاری، فساد و عدم شفافیت انتظار داشت. از این رو، یادآوری می‌کند که صرف پوزش‌خواهی‌های برخی مقامات کشوری و لشگری، که به نظر می‌رسد با توجه به فشارها، اعتراضات و پیگیری‌های بین‌المللی صورت می‌گیرد، راه به جایی نمی‌برد و نمی‌تواند پاسخ‌گوی خواست‌های مردمی باشد که در طول چهار دهه حقوق اساسی‌شان انکار شده است.

نهضت آزادی ایران موکدا از حاکمیت می‌خواهد که با تعجیل در اعلام عزای عمومی و تدارک امن روزی برای تشییع ملی پیکر قربانیان، و در گام بعدی، اقدام فوری برای تشکیل «کمیته حقیقت‌یاب»، که شامل نمایندگان نهادهای مستقل جامعه مدنی باشد، امواج احساسات و مطالبات مردم را به رسمیت بشناسد و در باره فجایع انسانی اعتراضات آبان‌ماه ۱۳۹۸، حادثه کرمان و سانحه سقوط هواپیمای خطوط هوایی اوکراین، آگاهی‌بخشی موثر و صادقانه کند تا «اعتمادزایی» و «امیدآفرینی» در تراز ملی پدید آید.

نهضت آزادی ایران توصیه می‌کند که محاکم صالح دادگستری به دادخواهی منصفانه بازماندگان قربانیان و پیگرد کیفری افرادی که در این حوادث، نقش مشکوک و عامدانه یا سهوی داشته‌اند بپردازند و، در نهایت، جا دارد که مسئولان امر و مقامات ارشد نظام، با درک فرصت و ظرفیت محدود پیش‌رو، به تنها راه موثر و واقع‌بینانه در راستای گذار از بحران‌های ساختاری و در چارچوب منافع ملی تن دهند و مصلحت و بقای جمهوری اسلامی ایران را در راستای مصلحت مردم و اعتبار «ایران» و «ایرانی» ببینند و از سرِ صداقت و راستی، به سوی مردم بازگردند و حقوق و حاکمیت ملت را تامین کنند.
نهضت آزادی ایران
24 دی ۱۳۹۸

پانوشت:
1.   يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقينَ [توبه، آیه ۱۱۹]


تسليت به مناسب سانحه هواپيماى اوكراينى و قربانيان كرمانى


بسمه تعالی
ما از آن خداییم و بسوی او باز می‌گردیم
عرض تسليت به مناسب سانحه هواپيماى اوكراينى و قربانيان كرمانى

نهضت آزادى ايران سانحه سقوط هولناك هواپيماى اوكراينى و حادثه تشیيع جنازه غم إنگيز در كرمان را مصيبت هاى ملى قلمداد می‌كند و ضمن اظهار تاسف عميق به خاطر این دو رویداد، به مردم ايران و تمام خانواده هاى مصيبت ديده و داغدار صميمانه تسليت می‌گويد.

سقوط هواپيماى بویینگ 737 اوكراينى با ١٧٦ سرنشين كه ١٤٤ نفر از آنان اغلب از جوانان و دانشجويان و نخبگان و دانش آموختگان دانشگاه‌هاى طراز اول ايران بودند يا براى ادامه تحصيل سفر مى‌كردند يكى از دردناك ترين سوانح دوران اخير كشورمان بشمار مى رود. نهضت آزادى أيران ضمن طلب رحمت و آمرزش الهى براى كليه قربانيان اين سانحه براى تمام خانواده‌هاى داغدار، از جمله خانواده زنده یاد احمد صدر حاج سيد جوادى از مبارزان و پيش‌گامان نهضت آزادى ایران، نيز به مناسبت ضايعه جان باختن فرزند آن مرحوم، خانم نيلوفرحاج سيد جوادى، از خداوند رحمان صبر و سلامت مسئلت می‌کند.

همچنين، جان باختن ده ها نفر و مصدوم شدن صدها تن در مراسم تشييع سردار شهید قاسم سليمانى در كرمان، كه ناشى از عوامل مختلف از جمله سوء مديريت، انتخاب مسير نا مناسب و عبور آمبولانس از ميان جمعيت انبوه و پيدايش ازدحام و احساس خفقان وتلاش براى گريختن و در نتيجه زير دست پا رفتن صدها نفر بود، موجب نارضايتى، تأسف و اندوه مضاعف شد. انتظار مي رفت كه به موازات تهييج كم سابقه مردم به حضور در مراسم، تمهيدات لازم براى حفظ جان و سلامت آنان نیز مورد توجه وعمل قرار می‌گرفت و از اندوه يا داغدار شدن صد ها خانواده و از نارضايتى بيشتر كثيرى از مردم كشور جلوگيرى می‌شد.

نهضت آزادى ايران از خداوند رحمان و رحيم براى همه درگذشتگان حوادث اخير رحمت و آمرزش و براى مجروحان و مصدومان بهبودى و سلامت و براى خانواده هاى عزادار و آسيب دیده شکیبایی و سلامت مسئلت دارد.

نهضت آزادى ايران
19 دی 1398

Tuesday, January 7, 2020

اطلاعیه انتخاب دبیرکل و سایر ارکان نهضت


بسمه‌تعالی
اطلاعیه  انتخاب دبیرکل و سایر ارکان نهضت

پیرو اطلاعیه پیشین روابط عمومی نهضت آزادی راجع به برگزاری کنگره چهاردهم نهضت آزادی ایران با عنوان زنده‌یاد "دکتر ابراهیم یزدی" در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۹۸ و انتخاب اعضای شورای مرکزی و هیات داوری، به اطلاع می‌رساند که نخستین جلسه شورای مرکزی منتخب کنگره یادشده در تاریخ ۵ دی ۱۳۹۸ تشکیل شد و با اکثریت قاطع آراء، جناب آقای مهندس محمد توسلی مجددا به عنوان دبیرکل نهضت آزادی ایران انتخاب شدند و متعاقبا، انتخاب اعضا و رییس دفتر سیاسی و همچنین، رییس هیات اجرایی انجام شد.
امید است با برگزاری کنگره و تجدید انتخاب ارکان، نهضت آزادی در این دوره نیز بر عهد و پیمان بنیان‌گذاران شریف آن همچنان استوار و پایدار بماند و در راه حقیقت و منافع ملی و با استعانت از خداوند رحمان و با مشارکت و خرد جمعی به وظایف دینی و ملی خود عمل کند.
روابط عمومی
نهضت آزادی ایران
17 دی 1398

Friday, January 3, 2020

محکومیت خشونت و تروریسم


بسمه تعالى
محکومیت خشونت و تروریسم
                   إنا لله و إنا اليه راجعون                  
                    
نهضت آزادى ايران حمله تروريستى امروزدولت آمريكا در فرودگاه بغداد را که منتهى به شهادت سردار قاسم سليماني و تعدادى از فرماندهان نظامى گرديد واقدامات خشونت بارى كه به تشديد بحران منطقه مى انجامد را محكوم مى‌كند و ادامه این گونه اقدامات خشونت آمیز را در منطقه در راستای صلح و ثبات منطقه و منافع ملی ایران ارزیابی نمی‌کند.
نهضت آزادى ايران ضمن اظهار تسليت و تاسف ازاين رويداد خشونت بار توصيه به خويشتن‌دارى و صبورى و مآل‌انديشى و پرهيز از اقدامات و عمليات عجولانه اى كه امنيت و منافع ملى را تهديد كند نموده و استفاده از راهکارهای دیپلماتیک برای خنثی کردن برنامه های تجاوزکارانه دولت آمریکا در منطقه و در سطح جهانی را توصیه می‌کند. از خداوند پيروزى نيروهاى حق‌طلب را مسئلت مى‌كند. فاصبران العاقبة للمتقين (هود ٤٩)

نهضت آزادى ايران
13 دیماه 1398

Thursday, January 2, 2020

پیام تسلیت نهضت آزادی ایران درگذشت حاج مطفی قلی زاده



بازگشت همه بسوی اوست

درگذشت شادروان حاج مصطفی مصطفی‌قلی‌زاده از یاران دیرین نهضت آزادی ایران را به خانواده محترم، همکاران بازار فرش و یاران و دوستان دیرین تسلیت می‌گوییم و برای آن مرحوم آمرزش و رحمت واسعه الهی و برای بازماندگان شکیبایی و سلامتی مسئلت داریم.

 مرحوم قلی‌زاده همواره به ویژه در آن سال‌های سخت دهه شصت با خلوص و همدلی همکاری صمیمانه‌ای با نهضت آزادی ایران داشت و امکانات منزل خود را در اختیار برنامه های مختلف نهضت می‌گذارد و در سال های بعد نیز به رغم محدودیت های جسمی از همکاری دوستانه هرگز دریغ نمی ورزید.

مجلس یادبود آن مرحوم روز چها شنبه یازدهم دی‌ماه از ساعت 15 الی 16:30 در مسجد الغدیر واقع در بولوار میرداماد برگزار می شود.
نهضت آزادی ایران
9 دی‌ماه 1398